موضوعات = حسابداری وجنبه های مختلف مالی
حسابداری وجنبه های مختلف مالی

تأثیر مسئولیت اجتماعی شرکت بر ساخت امپراتوری مدیریتی: نقش تعدیل‌گر محدودیت‌های مالی و اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد مدیران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 30 فروردین 1405

https://doi.org/10.22054/qjma.2026.88457.2717

مهدی علی بالائی

چکیده این پژوهش با هدف بررسی تأثیر مسئولیت اجتماعی شرکت بر ساخت امپراتوری مدیریتی با در نظر گرفتن نقش تعدیل‌گر محدودیت‌های مالی و اعتماد به نفس بیش از حد مدیرعامل انجام شد. جامعه آماری شامل شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و نمونه پژوهش شامل داده‌های ۱۰۵ شرکت طی دوره ۹ ساله ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۱ است که با روش حذف سیستماتیک انتخاب شد. داده‌ها با استفاده از مدل‌های رگرسیون چندگانه و روش داده‌های ترکیبی تحلیل شدند. نتایج نشان داد که مسئولیت اجتماعی شرکت تأثیر منفی بر ساخت امپراتوری مدیریتی دارد و این اثر تحت محدودیت‌های مالی و اعتماد به نفس بیش از حد مدیرعامل تقویت می‌شود. یافته‌ها حاکی از آن است که اگر مدیرعامل به فعالیت‌های مسئولیت اجتماعی شرکت توجه کند، امکان بهبود عملکرد مالی شرکت فراهم می‌شود، در غیر این صورت سهامداران باید مدیران عامل با سابقه ساخت امپراتوری تخریب‌کننده ارزش را کنترل کرده و سطح افشای مسئولیت اجتماعی شرکت را افزایش دهند. این پژوهش چارچوب نظری مناسبی برای درک رابطه بین مسئولیت اجتماعی و ایجاد امپراتوری توسط مدیران ارائه می‌کند و نشان می‌دهد گنجاندن متغیرهای محدودیت‌های مالی و اعتماد به نفس بیش از حد می‌تواند ذینفعان و سهامداران را در اعمال نظارت مؤثر بر فعالیت‌های مدیرعامل یاری نماید.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

تأثیر پیچیدگی افشای مالی بر واکنش بازار سرمایه ایران: نقش تعدیل‌گری توجه در شبکه‌های اجتماعی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 31 خرداد 1405

https://doi.org/10.22054/qjma.2026.91021.2753

ساجده حسن نژاد نیسی

چکیده چکیده

هدف این پژوهش بررسی تأثیر پیچیدگی افشای مالی بر واکنش بازار سرمایه ایران با تأکید بر نقش تعدیل‌گری توجه در شبکه‌های اجتماعی است. بر اساس چارچوب مالی رفتاری و نظریه‌های توجه محدود و هزینه‌های پردازش اطلاعات، انتظار می‌رود پیچیدگی افشا واکنش بازار را تضعیف کند، اما توجه ایجادشده در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند این رابطه را تعدیل نماید. برای آزمون این فرضیه‌ها، داده‌های ۱۲۸ شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در بازه زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۲ (۱۰۲۴ مشاهده شرکت-سال) با روش غربالگری سیستماتیک جمع‌آوری شد. پیچیدگی افشا با شاخص ترکیبی شامل طول گزارش (لگاریتم تعداد کلمات یادداشت‌های توضیحی)، چگالی اعداد (نسبت ارقام عددی به کلمات) و درجه ابهام (فراوانی کلمات مبهم) اندازه‌گیری گردید. توجه سرمایه‌گذاران با استفاده از داده‌های شبکه اجتماعی توئیتر فارسی و به‌کمک روش‌های پردازش زبان طبیعی (کتابخانه‌های Hazm و snscrape) کمی‌سازی شد. یافته‌های حاصل از رگرسیون داده‌های پانل با اثرات ثابت نشان داد که پیچیدگی افشا رابطه منفی و معناداری با بازده غیرعادی انباشته دارد؛ به‌گونه‌ای که یک انحراف معیار افزایش در پیچیدگی، بازده غیرعادی را ۱٫۴ درصد کاهش می‌دهد. همچنین، سطح توجه در توئیتر این رابطه منفی را به‌طور معناداری تضعیف می‌کند و در سطوح بالای توجه، اثر بازدارنده پیچیدگی تقریباً خنثی می‌شود. این یافته‌ها بر لزوم ساده‌سازی گزارش‌های مالی توسط تنظیم‌گران و بهره‌گیری شرکت‌ها از شبکه‌های اجتماعی برای جلب توجه سازنده تأکید می‌کند. نوآوری پژوهش در گذار از تحلیل مفهومی به آزمون تجربی با داده‌های کلان و تلفیق دو حوزه گزارش‌گری مالی و اقتصاد توجه دیجیتال است.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

بررسی تأثیر کیفیت گزارشگری مالیاتی متهورانه بر انعطاف‌پذیری مالی با توجه به نقش تعدیل گری کیفیت ویژگی‌های کمیته حسابرسی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 22 مهر 1405

https://doi.org/10.22054/qjma.2026.92479.2769

محمدعلی درویشی دهن آباد، علی نمازیان، حدیث زینلی

چکیده هدف اصلی این پژوهش بررسی تأثیر کیفیت گزارشگری مالیاتی متهورانه بر انعطاف‌پذیری مالی با توجه به نقش تعدیل گری کیفیت ویژگی‌های کمیته حسابرسی می‌باشد.به‌منظور آزمون فرضیه‌های تحقیق، از الگوی رگرسیون چندمتغیره بهره گرفته شد. داده‌های موردنیاز از طریق بررسی صورت‌های مالی و یادداشت‌های توضیحی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران استخراج و تحلیل گردید. نمونه پژوهش شامل 1617 مشاهده سال-شرکت مربوط به سال‌های 1392 تا 1402 بود که با استفاده از نرم‌افزارهای اکسل و ایویوز تحلیل شدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کیفیت گزارشگری مالیاتی متهورانه بر انعطاف‌پذیری مالی تأثیر مثبت و معناداری دارد. همچنین کیفیت ویژگی‌های کمیته حسابرسی تأثیر کیفیت گزارشگری مالیاتی متهورانه بر انعطاف‌پذیری مالی را تعدیل می‌کند.سیاست‌های متهورانه مالیاتی، فرار مالیاتی، مدیریت سود و سایر موارد مشابه، از جمله ابزارهایی به شمار می‌روند که شرکت‌ها ممکن است به‌منظور کاهش بار مالیاتی از آن‌ها استفاده نمایند؛ زیرا پرداخت مالیات موجب خروج جریان‌های نقدی از شرکت شده و در نهایت سود قابل توزیع را کاهش می‌دهد.گزارشگری مالیاتی متهورانه موجب کاهش و تأخیر در پرداخت هزینه مالیات شرکت‌ها می‌شود و از این طریق می‌تواند انعطاف‌پذیری مالی شرکت‌ها را ولو به‌صورت کوتاه‌مدت بهبود بخشد. یکی از مواردی که می‌توان موجب کاهش مشکل نمایندگی و بهبود کیفیت گزارشگری مالیاتی شود ویژگی‌های کمیته حسابرسی است. کمیته های حسابرسی می‌توانند چارچوب سیاست مالیاتی را ایجاد و اجرا کنند که با اهداف بلندمدت و استانداردهای اخلاقی شرکت هماهنگ باشد و از برنامه‌ریزی مالیاتی بیش‌ازحد متهورانه جلوگیری کند.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

ارائه الگویی از عوامل فردی و سطح کلان مؤثر بر کیفیت حسابداری مالیاتی

دوره 23، شماره 90، تابستان 1405، صفحه 177-210

https://doi.org/10.22054/qjma.2026.88550.2718

ابوذر پارسایی، سعید مرادپور، محمدحسین رنجبر، مرتضی باوقار

چکیده این مقاله باهدف ارائه الگویی از عوامل فردی و سطح کلان مؤثر بر کیفیت حسابداری مالیاتی انجام شده است. ازنظر جهت‌گیری‌های پژوهشی، این مقاله از نوع ترکیبی از مطالعات کاربردی و توسعه‍ای است. در این پژوهش از 19 نفر از متخصصان به‌عنوان نمونه مطالعه استفاده شد. جهت انجام این پژوهش، در ابتدا با رویکرد تحلیل محتوا تعداد 59 شاخص در قالب دو مؤلفه عوامل فردی و عوامل سطح کلان شناسایی شدند. در بخش دوم، با نظرسنجی از متخصصان و روش غربالگری فازی، شاخص‍های مهم و اثرگذار تعیین شدند؛ در این مرحله تعداد 38 شاخص انتخاب شدند. نتایج تحلیل‍های صورت گرفته در روش الگوسازی ساختاری-تفسیری بیانگر آن بود که شاخص‍های عوامل فردی و عوامل سطح کلان، به ترتیب، در پنج و یک سطح قرار گرفته‍اند. هم‍چنین، نتایج کسب‌شده از روش تحلیل شبکه‍ای فازی بیانگر آن است که از دید متخصصان در مورد عوامل فردی، شاخص «جنسیت مدیر مالی» و در مورد عوامل سطح کلان، شاخص «سطح فساد» مهم‌ترین شاخص‍ها بوده‍اند.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

اثر شاخص‌های سلامت مالی بر میزان تسهیلات دریافتی مشتریان در بانک‌ها با لحاظ کردن نقش رقابت در صنعت

دوره 23، شماره 89، بهار 1405، صفحه 87-122

https://doi.org/10.22054/qjma.2026.88219.2714

مهدی رضایی، حامد کارگر

چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی اثر شاخص‌های سلامت مالی بر میزان تسهیلات دریافتی مشتریان در بانک‌ها با لحاظ کردن نقش رقابت در صنعت است. جامعه آماری موردمطالعه بانک‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران و دوره موردمطالعه از سال 1393 الی 1402 است. با اعمال شرایط حذف سیستماتیک 10 بانک در غربال نهایی از جامعه آماری به‌عنوان نمونه نهایی لحاظ شده‌اند. درنهایت دوازده فرضیه برای پژوهش حاضر طرح گردید که با کمک آزمون رگرسیون خطی چندگانه مبتنی بر داده‌های تلفیقی در نرم‌افزار ایویوز 12، آزمون شد. نتایج آزمون فرضیه‌های پژوهش نشان داد که کفایت سرمایه، کیفیت دارایی، وضعیت سودآوری و کیفیت نقدینگی تأثیر مستقیم و معناداری بر تسهیلات دریافتی مشتریان از بانک دارد؛ اما حساسیت به مخاطرات بازار تأثیر معکوس و معناداری بر تسهیلات دریافتی مشتریان از بانک دارد و کیفیت مدیریت تأثیری بر تسهیلات دریافتی مشتریان ندارد. رقابت در صنعت بانکداری بر رابطه میان شاخص‌های سلامت مالی و میزان تسهیلات مالی دریافتی به‌جز کیفیت نقدینگی و حساسیت به مخاطرات بازار تأثیرگذار است.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

شناسایی عوامل مؤثر بر کاهش سوگیری‌های رفتاری مدیران و سرمایه‌گذاران

دوره 23، شماره 89، بهار 1405، صفحه 257-296

https://doi.org/10.22054/qjma.2025.86789.2690

آیلین رحمانی اسبگرانی، فرزانه حیدرپور، زهرا پورزمانی

چکیده کاهش سوگیری‌های رفتاری نامطلوب مدیران و سرمایه‌گذاران یکی از چالش‌های اساسی در بازارهای مالی است که می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر کیفیت تصمیم‌گیری‌ها و کارایی بازارهای سرمایه داشته باشد. سوگیری‌های رفتاری مانند خوش‌بینی بیش‌ازحد، ترس از ضرر و تأثیرات احساسی می‌توانند منجر به تصمیمات غیر عقلایی و ناهنجاری‌های بازار شوند که درنهایت بر عملکرد اقتصادی و بازارهای مالی تأثیر منفی می‌گذارد. سوگیری‌های رفتاری لزوماً همواره آثار منفی به همراه ندارند. برای مثال، خوش‌بینی که یکی از اجزای تشکیل‌دهنده سوگیری بیش‌اطمینانی است، می‌تواند برای شرکت‌های دارای مدیران خوش‌بین آثار مثبتی مانند بهبود عملکرد مالی و افزایش پیش‌بینی‌پذیری سود داشته باشد. با این حال، سهم ادبیاتی که بیشتر بر آثار منفی سوگیری‌ها تأکید داشته‌اند، بسیار بیشتر است. در این پژوهش هدف شناسایی عوامل مؤثر بر سوگیری‌های رفتاری مدیران و سرمایه‌گذاران با استفاده از رویکرد کیفی نظریه‌پردازی داده‌بنیاد و با استفاده از پارادایم تفسیری است. جامعه آماری در این پژوهش شامل 15 نفر از خبرگان حسابداری و مالی است که به‌صورت هدفمند (قضاوتی) و (گلوله برفی) انتخاب‌شده و با ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته تا رسیدن به حد اشباع مورد مصاحبه واقع‌شده‌اند. خروجی این مرحله شامل 10 مضمون ثانویه بود که به 4 مضمون سازمان‌دهندۀ «عوامل انگیزش»، «عوامل شخصیتی»، «عوامل مرتبط با اعتمادبه‌نفس و توانمندی» و «عوامل شناختی و نگرشی» برای مضمون سوگیری‌های رفتاری منجر شد. تحلیل مقایسه‌ای داده‌ها نشان داد که اگرچه برخی عوامل در کاهش سوگیری‌ها میان مدیران و سرمایه‌گذاران مشترک‌اند، اما منشأ و شدت اثر آن‌ها متفاوت است. در مدیران، فشار تصمیمات استراتژیک، مسئولیت پاسخگویی و بیش‌اعتمادی مدیریتی از عوامل اصلی بروز...

حسابداری مالی

بررسی تأثیر تنوع جنسیتی هیئت مدیره بر افشای اطلاعات زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی: نقش تعدیلی ویژگی‌های کمیته حسابرسی

دوره 22، شماره 88، زمستان 1404، صفحه 101-142

https://doi.org/10.22054/qjma.2025.86031.2681

محسن ختن لو، مهدی کاظمی علوم، یاسمن مرادی بهجت

چکیده در سال‌های اخیر، افشای اطلاعات غیرمالی برای ذینفعان در تصمیم‌گیری اهمیت بیشتری یافته است. افشای اطلاعات غیرمالی شرکت‌ها مانند افشای اطلاعات زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) می‌تواند تحت تأثیر ویژگی‌های مدیران و سایر ارکان حاکمیت شرکتی قرار گیرد. بر این اساس هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر تنوع جنسیتی هیئت مدیره بر افشای اطلاعات زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی با نقش تعدیلی ویژگی‌های کمیته حسابرسی است. در این پژوهش داده‌های 78 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی 1392 تا 1402 (858 سال-شرکت) جمع‌آوری شد و فرضیه‌‌های پژوهش با استفاده از داده‌های ترکیبی و بکارگیری رگرسیون چندگانه مورد آزمون قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد تنوع جنسیتی در هیئت مدیره تأثیر مثبت و معناداری بر افشای اطلاعات زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی دارد؛ به‌عبارت دیگر با افزایش حضور زنان در هیئت مدیره، شاخص افشای ESG نیز افزایش می‌یابد. همچنین یافته‌های پژوهش نشان داد استقلال و تخصص مالی کمیته حسابرسی رابطه بین تنوع جنسیتی هیئت مدیره و افشای اطلاعات زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی را تقویت و تعدیل می‌نماید؛ ولی اندازه اعضای کمیته حسابرسی بر این رابطه اثر تعدیلی ندارند. این پژوهش بینش‌های ارزشمندی را برای مدیران و سرمایه‌گذاران فراهم می‌کند تا نقش تنوع جنسیتی در هیئت مدیره و کمیته‌های حسابرسی را در افشای ESG ارزیابی کنند و آنها را در تصمیم‌گیری‌های بهتر یاری ‌کند. همچنین، قانون‌گذاران و سیاست‌گذاران می‌توانند سازوکارهای حاکمیت شرکتی را بازنگری کنند تا حضور بیشتر زنان را نه تنها در هیئت مدیره‌های شرکت‌ها، بلکه در کمیته‌های فرعی نیز ترویج کنند تا از حقوق ذینفعان، بیشتر محافظت شود.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

هستی‌شناسی ماهیت پانزی در بروزِ رویه‌های حسابداری فرصت‌طلبانه: ارائه الگوی پدیدار شناسی پارادایمی

دوره 22، شماره 88، زمستان 1404، صفحه 219-325

https://doi.org/10.22054/qjma.2025.86793.2691

نصیبه شفاخیبری، علیرضا هیراد، محمدرضا عبدلی، رضا ستوده

چکیده در شرایط تجاری امروز، که با محدودیت‌های کسبِ بازه‌های بالاتر به دلیل کمبود منابع مالی همراه می‌باشد، وقوع پدیده‌هایی مثل پدیدۀ پانزی به عنوان یک شرایط ناهنجار در کارآمدی‌های مالی شرکت‌ها و بازارهای وابسته به آن، قابل توجه است. مسئله‌ای که می‌تواند با اغواء سرمایه‌گذاران، نشان دهنده‌ی روندی از منابع مالی در چرخش، برای اسکمرها یا اصطلاحاً متصدیان اجرای طرح پانزی باشد که به عنوان یک عامل برهم زننده‌ی تعادل در بازارهای مالی شناخت شود. لذا از آنجاییکه بسط این پدیده نوظهور به رویه‌های حسابداری به عنوان کارکردی از فرصت‌طلبی‌های ساختاری شرکت‌ها می‌تواند قلمداد گردد، این مطالعه از طریق پدیدارشناسی پارادایمی، به دنبال ارائه الگویی از شناخت ماهیتِ تأثیرگذار پانزی در شکل‌گیری رویه‌های حسابداری فرصت‌طلبانه می‌باشد. در این مطالعه که از نظر هدف اکتشافی و از نظر نتیجه توسعه‌ای است، در گام اول از طریق مصاحبه با 20 کنشگر دارای تجربه زیسته، تلاش شد تا طی مصاحبه‌هایی با طرح سوالات باز و کدهای برآمده از پدیدۀ پانزی، مضامین گزاره‌ای پدیدۀ پانزی در شکل‌گیری رویه‌های حسابداری فرصت‌طلبانه شناسایی گردد. سپس از طریق ایجادِ یک چک‌لیست محقق ساخت امتیازبندی شده براساس مقیاس‌های «8+»؛ «0» و «8-» گزاره‌ها به مقوله ها تفکیک شد. نتایج براساس «371» کد باز، حکایت از شناسایی «50» مضمون گزاره‌ای در قالب یک چک‌لیست امتیازبندی محقق ساخت، دارد که با اختصاص امتیازهای کانونیِ هریک از کنشگرانِ تفکیک شده در پانل‌های مشخص شده ارزیابی، در نهایت منجر به ارائه‌ی الگوی پارادایمیِ با شناسایی 10 مقوله در 5 بعدِ شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، استراتژی‌ها و پیامدها شد.

گزارش های حسابداری

تأثیر تحریم‌ها، بر فرار مالیاتی معاملات اشخاص وابسته ، ترکیب رویکرد گراف کاوی-فراابتکاری فازی

دوره 22، شماره 87، تابستان 1404، صفحه 179-226

https://doi.org/10.22054/qjma.2025.85459.2670

امین احمدپور، سیده محبوبه جعفری، فاطمه صراف

چکیده در این تحقیق به بررسی تأثیر تحریم‌ها، بر فرار مالیاتی معاملات اشخاص وابسته بر اساس ترکیب رویکرد گراف کاوی-فراابتکاری فازی پرداخته شد. در این پژوهش تعداد1،780 شرکت دارای معاملات وابسته شامل 523 شرکت واقع در مناطق آزاد تجاری و 1،257 شرکت واقع در خارج از مناطق آزاد که دارای عضو هیأت مدیره مشترک و فعالیت اقتصادی تولیدی یا بازرگانی بوده انتخاب شده‌اند. دراین پژوهش داده‌های مالی ومالیاتی سال‌های 1395 لغایت 1399 ازاظهارنامه‌های مالیاتی و سامانه‌های سازمان امور مالیاتی کشور مورد استفاده قرار گرفته است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی می‌باشد. جهت برآورد مدل از نرم افزار پایتون و پکیج NetworkX و متلب 2021 بهره گرفته شده است. جهت پیش‌بینی فرار مالیاتی معاملات اشخاص وابسته از الگوریتم‌های فراابتکاری فازی غیرخطی از نوع لجستیک نوع 3 شفر نوع 4 بهره گرفته شد. بر اساس نتایج رویکرد مدل جگوار در مدل‌سازی گراف مابین شاخص‌های معاملات اشخاص وابسته با فرار مالیاتی از دقت بالاتری برخوردار بود؛ بر اساس نتایج معاملات اشخاص وابسته قبل از ورود مدل به تحریم موجب افزایش 389/0 درصد در فرار مالیاتی و بعد از ورود تحریم موجب افزایش 414/0 درصدی در فرار مالیاتی گردید. به عبارتی ورود تحریم به مدل موجب گردیده است؛ معاملات بیش‌تری در حوزه معاملات وابسته مشکوک در حوزه فرار مالیاتی شناسایی نموده است.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

قدرت مدیرعامل و سرمایه گذاری بیش از حد: رویکرد خطی و غیرخطی

دوره 22، شماره 87، تابستان 1404، صفحه 227-266

https://doi.org/10.22054/qjma.2025.84732.2661

شکراله خواجوی، ثریا ویسی حصار

چکیده کارایی از مهم‍ترین معیارهایی است که سرمایه گذاران برای پیدا کردن فرصت‍های مناسب سرمایه گذاری به دنبال عوامل تأثیرگذار بر آن هستند. ازآنجاکه مدیران نقش مؤثری در اتخاذ تصمیمات شرکت دارند ممکن است از تصمیمات مطلوب سرمایه گذاری منحرف شوند؛ بنابراین، هدف این پژوهش، بررسی رابطه بین قدرت مدیرعامل و سرمایه‌گذاری بیش‌ازحد است. در این راستا، 123 شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در بازه زمانی 1395 تا 1401 بررسی شدند. نتایج نشان می‍دهد بین قدرت مدیرعامل و ناکارایی سرمایه‍گذاری (سرمایه گذاری بیش‌ازحد) رابطه منفی و معناداری وجود دارد. همچنین، این ارتباط غیرخطی نیست. یافته‍ها نشان می‍دهد مدیران عامل قدرتمند در سرمایه‍گذاری‍های بیش‌ازحد که می‍تواند منافع شخصی بیشتری برای آنان ایجاد کند، مشارکت نمی‍کنند. درواقع، به دلیل اثرات ریسک‍گریزی و توانایی، منافع خصوصی مدیران عامل قدرتمند با منافع سهامداران همسو و احتمال سرمایه‍گذاری بیش‌ازحد آن‌ها کمتر است.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

شناسایی و اولویت بندی عوامل مرتبط با تئوری نمایندگی، کاستی‌های دولت و پیامدهای بلوغ تئوری انتقادی در حسابداری و کیفیت منافع اجتماعی

دوره 22، شماره 86، تابستان 1404، صفحه 39-80

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.81824.2611

سید حسین نورحسینی نیاکی، مهدی مشکی میاوقی، صغری براری نوکاشتی

چکیده تفکر انتقادی در ظهور بی طرفی، عینیت و بیان صادقانه در چارچوب مفهومی‌گزارشگری مالی به دنبال ترکیب نظریه‌های غیر اقتصادی و روش‌های غیراثباتی به منظور کشف اجزای رفتاری، سازمانی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در حسابداری است. براساس این دیدگاه، عمل حسابداری به حمایت از نظریه های مذکور به کاهش توزیع نابرابر قدرت و ثروت در جامعه و گسترش کیفیت منافع اجتماع گرایش دارد. بر این اساس مطالعه حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی عوامل مرتبط با تئوری نمایندگی ، کاستی های دولت و پیامدهای بلوغ تئوری انتقادی و کیفیت منافع اجتماعی در حسابداری مدیریت انجام شد. با استفاده از روش نظریه داده بنیاد به ارایه الگویی در راستای بلوغ حسابداری انتقادی و کیفیت منافع اجتماعی با تاکید بر نقش تئوری نمایندگی از طریق مصاحبه با 33 نفر از خبرگان پرداخته شد. عوامل کاستی های دولت و مسایل نمایندگی و عوامل پیامدی پس از ارزیابی و غربالگری با روش دلفی فازی ارایه گردید. نتایج این مطالعه نشان داد که بین عوامل کاستی های دولت و مسایل نمایندگی به ترتیب با مقادیر (915/0)و (908/0) در جایگاه اول و دوم میزان اهمیت قرار دارند. بین عوامل پیامدی بار عاملی شاخص‌های مربوط به منافع اطلاعاتی، منافع نظام حسابداری و منافع اجتماعی به ترتیب با مقادیر (932/0)، (931/0) و (860/0) در جایگاه اول تا سوم میزان اهمیت قرار دارند.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

اثر پاداش های مالی، ملاحظات بازارکار، شخصیت، ارزش های اجتماعی و آموزش حرفه ای در انتخاب شغل حسابدار بخش عمومی

دوره 21، شماره 84، زمستان 1403، صفحه 99-134

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.78912.2552

سامان محمدی، هانیه جابری

چکیده توسعه سریع دنیای تجارت منجر به ایجاد فرصت‌های شغلی متعدد برای نیروی کار شده است. افراد معمولا شغلی را انتخاب می‌کنند که به آن علاقه‌مند باشند و توانایی لازم را برای ایفای آن داشته باشند. فارغ‌التحصیلان حسابداری یکی از افرادی هستند که این امکان برایشان وجود دارد که وارد بازار کار شوند و به همین ترتیب حسابداری یک حرفه مهم در دنیای تجارت می‌باشد. یک فرد با سابقه تحصیلی حسابداری می‌تواند مشاغل مختلفی از جمله حسابداری دولتی، حسابداری مدیریت، حسابداری مالی و آموزش حسابداری را دنبال کند. در پژوهش حاضر اثر پاداش‌های مالی، ملاحظات بازار کار، شخصیت، ارزش‌های اجتماعی و آموزش حرفه‌ای در مورد انتخاب شغل به عنوان حسابدار بخش عمومی مورد بررسی قرار گرفته است. داده‌های این پژوهش از طریق پرسشنامه‌ای که بین 384 دانشجو مقاطع مختلف رشته حسابداری توزیع شد جمع‌آوری گردید، هم‌چنین برای تحلیل داده‌ها از روش حداقل مربعات جزئی استفاده شد. نتایج نشان داد که پاداش‌های مالی، ملاحظات بازار کار، شخصیت، ارزش‌های اجتماعی و آموزش حرفه‌ای، تاثیر مثبت و معناداری بر انتخاب شغل به عنوان حسابدار بخش عمومی دارد.

ساختار سرمایه

تاثیر دوران رونق و رکود اقتصادی بر سرعت تعدیل سرمایه در گردش

دوره 21، شماره 83، پاییز 1403، صفحه 43-76

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.77458.2524

حسن زلقی، مریم زلقی

چکیده مدیریت سرمایه در گردش باعث افزایش عملکرد و کاهش ریسک و درنتیجه کاهش هزینه سرمایه می‌شود. پژوهش‌های زیادی در مقوله سرمایه در گردش و همچنین تعدیل سرمایه در گردش به سمت هدف و تأثیر متغیرهای مختلف بر آن انجام شده است؛ اما به تأثیر فضای حاکم بر اقتصاد، ازجمله رونق و رکود، بر سرعت تعدیل هرگز کمتر توجه شده است. هدف این پژوهش بررسی تأثیر رونق اقتصادی و رکود بر سرعت تعدیل سرمایه در گردش شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد. بدین منظور، از داده‌های 153 شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی 1390 تا 1401 استفاده شده است. این پژوهش بر اساس هدف، کاربردی است و نوع داده‌های پژوهش نیز مبتنی بر استفاده از داده‌های ترکیبی است. روش پژوهش، کمی و همبستگی است. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و برای آزمون فرضیه‌های پژوهش، از روش پانل پویا با رویکرد برآوردگر گشتاورهای تعمیم‌یافته سیستمی (GMM) استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد که مدیران نسبت سرمایه در گردش شرکت را نسبت به سرمایه در گردش هدف تعدیل می‌کنند. همچنین، سایر یافته‌های پژوهش نشان داد که سرعت تعدیل سرمایه در گردش شرکت‌ها در دوره رونق بیشتر از دوره رکود بخش مالی اقتصاد و همچنین بخش واقعی اقتصاد است.
 

گزارش های حسابداری

سیاست‌گذاری در گزارشگری شرکتی ایران: رویکرد تحلیل سناریو و برنامه‌ریزی پابرجا

دوره 21، شماره 83، پاییز 1403، صفحه 77-120

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.80329.2583

مرتضی عدل‌زاده

چکیده پیچیدگی‌ها و تغییرات مستمر در محیط کسب‌وکارها، تردیدهای عمده‌ای در خصوص تأمین نیازهای ذینفعان از طرف نظام گزارشگری شرکتی ایجاد کرده است. علاوه بر این، ویژگی‌های خاص محیط اقتصادی ایران، توجه ویژه به نیروهای شکل‌دهنده آینده گزارشگری در این محیط و سیاست‌گذاری مناسب از سوی ذینفعان را ضروری می‌سازد. این پژوهش به سناریوپردازی گزارشگری شرکتی در ایران و ارزیابی گزینه‌های سیاست‌گذاری با بهره‌گیری از روش پژوهش آمیخته پرداخته است. بدین منظور در مرحله نخست برای شناسایی پیشران‌های مؤثر بر آینده گزارشگری شرکتی در ایران از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان و پیمایش دلفی فازی استفاده شد. در مرحله بعدی مطابق با مدل شوارتز، اهمیت و عدم قطعیت پیشران‌های کلیدی پژوهش مشخص شد. نتایج حاصله نشان داد سه پیشران «افزایش پیوند با اقتصاد جهانی»، «خصوصی‌سازی مالکیت» و «نظام مالی اعتبار محور»، دارای بیشترین سطح اهمیت و عدم قطعیت توأمان بوده و لذا مبنای طراحی سناریوهای آینده گزارشگری شرکتی قرار گرفتند و 8 سناریوی محتمل گزارشگری شرکتی تدوین گردید. در مرحله نهایی مسائل گزارشگری شرکتی در 5 دسته تقسیم‌بندی شده و 10 گزینه اقدام توسعه یافت. مطابق با رویکرد برنامه‌ریزی پابرجا، گزینه اول سیاست‌گذاری بر اساس هر 5 معیار برنامه‌ریزی پابرجا، گزینه سیاست‌گذاری مشتمل بر افزایش گروه‌ مخاطبان هدف، اولویت‌دهی بیشتر به منافع عمومی، شناخت بیشتر دارایی‌های نامشهود، حرکت به سمت پذیرش استانداردهای بین‌المللی و توسعه انواع گزارشگری غیرمالی با الزامات جدید است. نتایج این پژوهش ضمن تعمیق شناخت نسبت به نیروهای مؤثر بر آینده گزارشگری شرکتی، دارای دیدگاه‌ها و توصیه‌هایی برای سیاست‌گذاران و گروه‌های ذینفع در گزارشگری شرکتی است.
 

شاخص سودآوری

نقش تعدیلگری محافظه‌کاری بر ارتباط بین کیفیت حسابرسی و مدیریت سود

دوره 21، شماره 83، پاییز 1403، صفحه 121-162

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.79187.2555

هانیه حکمت، وحید حیدرزاده خلیفه کندی، راضیه قربانی

چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی نقش تعدیلگری محافظه‎کاری بر ارتباط میان کیفیت حسابرسی و مدیریت سود است. پژوهش حاضر از نظر روش تحلیلی و از نوع همبستگی است. همچنین این تحقیق بر‌اساس ماهیت و ویژگی داده‌هایی که برای تجزیه و تحلیل فرضیه‌ها استفاده می‌شوند از نوع تحقیقات کمی محسوب می‌شود. به‌منظور جمع‌آوری داده‌ها، نخست از روش کتابخانه‌ای و سپس از آمارهای ارائه‌شده توسط سازمان بورس اوراق بهادار تهران استفاده ‌شده است. یافته های بدست آمده از الگوی رگرسیونی بر نمونه‌ای متشکل از 110 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در دوره 8 ساله 1394 تا 1401 نشان می‌دهد که کیفیت حسابرسی ارتباط معکوس و معنادار را با مدیریت سود دارد. از سوی دیگر مشخص گردید محافظه‎کاری بر ارتباط میان کیفیت حسابرسی و مدیریت سود اثر گذار است. نتیجه‎گیری می‎شود محافظه‎کاری با شناسایی نمودن به موقع زیان‎ها و ایجاد تاخیر در شناسایی سود، منجر به کاهش یافتن مدیریت سود می‎گردد. از آنجا که کیفیت حسابرسی سبب کاهش یافتن عدم تقارن اطلاعاتی گردیده این امر سبب می‌گردد دستکاری سود از طریق مدیریت سود کاهش یابد. در همین ارتباط، محافظه‎کاری نقش مهمی را در محدود کردن گزارشگری فرصت طلبانه مدیران ایفا می‎نماید. همچنین، محافظه‎کاری سبب کاهش یافتن انگیزه‎های شرکت برای مدیریت سود می‎گردد که این امر سبب کاهش سوگیری‎های ناشی از فرصت طلبی در حسابداری شده و آن را کاهش می‌دهد. پس انتظار بر این است که محافظه‌کاری نقش تعدیل‌کننده‌ای را بر ارتباط بین کیفیت حسابرسی و مدیریت سود ایفا کند، یافته‎‌های پژوهش نیز در تایید این انتظارات است.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

چشم‌اندازهای پایداری حسابداری مدیریت استراتژیک از نظر بکارگیری فناوری‌های مالی (فین‌تک)

دوره 21، شماره 83، پاییز 1403، صفحه 163-212

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.79325.2557

حمید خدایاری، ملک‌تاج ملکی اسکوئی ملکی اسکوئی، آذر مسلمی، حسن همتی

چکیده هدف این مطالعه ترسیم چشم‌اندازهای پایداری حسابداری مدیریت استراتژیک ازنظر به‌کارگیری فناوری‌های مالی (فین‌تک) می‌باشد. این مطالعه ازنظر روش پژوهش و بر اساس هدف و نوع نتیجه، در دسته پژوهش‌های اکتشافی و توسعه‌ای قرار می‌گیرد. به‌طوری‌که ابتدا از طریق تحلیل مضمون، نسبت به شناسایی کارکردهای حسابداری مدیریت استراتژیک جهت پایداری شرکت‌ها ازنظر فناوری‌های مالی اقدام شد و با انجام تحلیل دلفی، سطح پایایی مضامین شناسایی‌شده موردبررسی قرار گرفت. درنهایت از طریق تحلیل سناریو، پژوهش به دنبال بسترسازی چشم‌اندازهای حسابداری مدیریت استراتژیک به لحاظ پایداری در فناوری‌های مالی (فین‌تک) بود. در این مطالعه خبرگان دانش حسابداری و مدیریت مالی که از سطح آگاهی بالاتری نسبت به پدیده موردبررسی برخوردار بودند، از طریق ابزارهای مصاحبه و چک لیست‌های ماتریسی مشارکت نمودند. نتایج مطالعه در فاز اول پژوهش طی 13 مصاحبه انجام‌شده، حکایت از شناسایی ۳ مضمون فراگیر و 6 مضمون سازمان‌دهنده و 26 مضمون پایه دارد که پس از انجام تحلیل دلفی مشخص گردید، ابعاد شناسایی‌شده، دارای پایایی می‌باشند. از طرف دیگر نتایج فاز دوم پژوهش با تأیید دو مبنای تکنیک بهایابی چرخه خدمات در پایداری فین‌تک و تکنیک محک‌زنی در پایداری فین‌تک به‌عنوان محورهای تعیین‌کننده سناریوهای احتمالی، نشان داد که 4 ماتریس می‌تواند چشم‌اندازهای ارزیابیِ پایداری کارکردهای حسابداری مدیریت استراتژیک ازنظر به‌کارگیری فناوری‌های مالی را در آینده مشخص نماید. نتایج این مطالعه نشان داد، حسابداری مدیریت استراتژیک با تمرکز بر تکنیک بهایابی چرخه خدمات در پایداری فین‌تک‌ها به دنبال این مسئله می‌باشند تا مزایایی ارائه خدمات مالی فناورانه به ذینفعان موردبررسی قرار گیرد تا در تفاوت با سایر روش‌های ارائه خدمات مالی به ذینفعان بتواند مزیت‌های قابل‌ادراک‌تری به لحاظ سرعت دسترسی به اطلاعات مالی، معیارهای فنی در تصمیم‌گیری و پشتیبانی‌های مالی به ذینفعان القاء نمایند.

گزارش های حسابداری

تأثیر باورهای ایمانی و نقش میانجی اخلاق حرفه‌‌ای بر عدم‌درستکاری حسابداران در تهیه صورت‌های مالی

دوره 21، شماره 83، پاییز 1403، صفحه 267-304

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.78797.2550

اسماعیل خوشبخت، امیرحسین تائبی نقندری

چکیده فزایش میزان تقلب‌‌‌های گزارشگری به ورشکستگی شرکت‌‌‌های بزرگ و در سطح کلان به بحران‌‌ها و رسوایی‌‌‌های مالی منجر می‌شود و به‌تبع این بحث؛ عدم‌درستکاری حسابداران در کانون توجه نهاد‌ها و بازار‌‌های مالی قرار می‌گیرد؛ ازاین‌رو با توجه تئوری نمایندگی که رابطه بین مالک و مدیر را بررسی می‌کند، شناسایی احتمال وقوع تقلب در صورت‌‌‌های مالی و راه‌‌ها و روش‌‌‌های کاهش آن، همواره کانون توجه سرمایه‌گذاران، قانون‌گذاران، مدیران و حسابرسان بوده است. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر باورهای ایمانی بر عدم‌درستکاری حسابداران در تهیه صورت‌های مالی با توجه به نقش میانجی اخلاق حرفه‌‌ای در کشور ایران است. بدین منظور 400 پرسشنامه طراحی و در بین اعضای کارشناسان رسمی دادگستری حسابداری و حسابرسی توزیع شد و 312 فقره آن درنهایت مورداستفاده و تحلیل قرار گرفت. جهت بررسی تأثیر متغیر‌ها از رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری و برای تحلیل از نرم‌افزار آموس استفاده شد. یافته‌‌ها نشان داد که باورهای ایمانی بر عدم‌درستکاری حسابداران تأثیر منفی و معناداری دارد و بر اخلاق حرفه‌ای حسابداران دارای تأثیر مثبت و معناداری است. همچنین، اخلاق حرفه‌ای حسابداران نیز همانند باورهای ایمانی، عاملی کاهنده بر عدم‌درستکاری حسابداران در تهیه صورت‌های مالی است و بر آن تأثیر منفی و معناداری دارد. درنهایت، اخلاق حرفه‌ای، به‌عنوان یک متغیر میانجی رابطه بین باورهای ایمانی و عدم‌درستکاری حسابداران را توضیح می‌دهد و متغیر میانجی‌ اخلاق حرفه‌‌ای، به‌صورت میانجی جزئی است.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

رابطه بین عوامل اقتضایی و عملکرد پایداری غیرمالی؛ نقش تعدیلی ابعاد رفتاری مدیران

دوره 21، شماره 82، تابستان 1403، صفحه 43-98

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.78069.2542

غریبه اسماعیلی کیا، مهدیس ناصری، امین قنبری

چکیده در دنیای کنونی، مشخصات یک شرکت صرفاً در رابطه با مسائل مالی اثبات نمی‌شود، بلکه نیاز به گنجاندن دیدگاه-های زیست محیطی و اجتماعی پدید آمده است. بر این اساس سطح آگاهی از فعالیت‌های اجتماعی و زیست محیطی به سرعت در حال رشد بوده و این دیدگاه در سال‌های اخیر تحت عنوان عملکرد پایداری مورد توجه قرار گرفته است. مطابق با مفاهیم نظریه اقتضایی، اجرای رویکرد پایداری بسته به شرایط مختلف سازمان می‌تواند به طور قابل-توجهی متفاوت باشد. این نظریه پیامدهای زیادی در تصمیم‌گیری مدیریت در سازمانی به همراه داشته است، تصمیمات مدیریت خود متاثر از ویژگی‌های آنان است. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش تعدیل‌کنندگی ابعاد رفتاری مدیران بر رابطه بین عوامل اقتضایی و عملکرد پایداری غیرمالی است. نه فرضیه پژوهش با استفاده از اطلاعات 142 شرکت پذیرفته شده در شرکت بورس اوراق بهادار تهران در دوره زمانی 1392 تا 1401 (شامل 1420 مشاهده شرکت ـ سال) و به‌کارگیری رگرسیون آزمون و تجزیه و تحلیل شدند. نتایج حاکی از تاثیر مثبت و معنادار اندازه شرکت بر عملکرد پایداری غیرمالی و تاثیر منفی و معنادار پیچیدگی و عدم اطمینان محیطی بر عملکرد پایداری غیرمالی بوده، بین استقلال هیئت مدیره و عملکرد پایداری غیرمالی رابطه معناداری مستند نشد. خوش‌بینی مدیریت رابطه بین اندازه شرکت و عملکرد پایداری غیرمالی را تقویت می‌کند، علاوه بر این، کوته‌بینی مدیریت جهت رابطه بین استقلال هیئت مدیره و عملکرد پایداری غیرمالی را تغییر داده و منفی می‌کند.

حسابرسی مالی

نقش تعدیلی قدرت رقابت در رابطه بین عملکرد اجتماعی و زیست‌محیطی با عملکرد مالی

دوره 21، شماره 82، تابستان 1403، صفحه 99-136

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.77772.2533

محمد امری اسرمی، سیدکاظم ابراهیمی، حسین امینی

چکیده رعایت مسئولیت‌های اجتماعی و زیست‌محیطی از ملزومات عصر رقابتی کنونی است و فشار رقابتی شرکت‌ها در این شرایط، هزینه‌هایی را بر شرکت‌ها تحمیل می‌کند که می‌تواند عملکرد مالی شرکت را تحت تاثیر قرار دهد. در این پژوهش نقش تعدیلی قدرت رقابت در رابطه بین مسئولیت‌های اجتماعی و زیست‌محیطی با عملکرد مالی شرکت‌ها بررسی شده است. نمونه آماری این پژوهش شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در بازه 1395 تا 1400 است. با غربالگری منظم شرکت‌ها، 108 شرکت به‌عنوان نمونه انتخاب شده است. پس از بررسی فرض‌های کلاسیک رگرسیون، الگوی داده‌های تابلویی با اثرات ثابت استفاده شده است. نتایج نشان داد عملکرد اجتماعی با عملکرد مالی رابطه مثبت دارد و قدرت رقابت بر رابطه بین عملکرد اجتماعی با عملکرد مالی نقش تعدیلی منفی دارد. عملکرد زیست‌محیطی با عملکرد مالی رابطه مثبت دارد و قدرت رقابت بر این رابطه، نقش تعدیلی منفی دارد. با توجه به ضرایب به‌دست آمده، بُعد اجتماعی شرکت نسبت به بُعد زیست‌محیطی، در افزایش عملکرد موثرتر است.

ابزارهای حسابداری

ارزیابی عملکرد کارکنان با رویکرد کارت امتیازی متوازن (BSC) پس از اجرای سامانه‌ی درخواست وجه الکترونیکی (مطالعه موردی : اداره کل خزانه)

دوره 21، شماره 82، تابستان 1403، صفحه 167-204

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.77530.2540

محسن برزوزاده زواره، محمدرضا نیکبخت

چکیده هدف این مقاله ارزیابی عملکرد کارکنان اداره کل خزانه کشور پس از اجرای سامانه‍ی درخواست وجه الکترونیکی با رویکرد کارت امتیازی متوازن (BSC) در اداره کل خزانه می‍باشد. روش تحقیق از نوع توصیفی بوده که به لحاظ ماهیت، کاربردی است. جامعه آماری این تحقیق کارشناسان، حسابرسان و مدیران اداره کل خزانه مستقر در وزارت اقتصاد و دارایی و مجریان، متخصصان پیاده‍سازی سامانه‍ی درخواست وجه الکترونیکی را تشکیل می‍دهند. 53 نفر از کارکنان با استفاده از روش تمام شماری به‌عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند. به‌منظور تعیین روایی پرسشنامه‍ها، از روایی محتوایی استفاده شده است و پایایی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ 883/0 به دست آمد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که عملکرد کارکنان اداره‍ی کل خزانه برای پرداخت دستگاه‍های اجرایی ملی کشور پس از اجرای سامانه‍ی درخواست وجه الکترونیکی از منظر کارت امتیازی متوازن (BSC) در حد مطلوب است. مهم‍ترین معیار در ارزیابی عملکرد کارکنان اداره کل خزانه کشور به ترتیب توانمندسازی با میانگین رتبه‍ ی (25/3) بالاترین رتبه، فرهنگ و ارزش با میانگین رتبه‍ی (20/3)، کیفیت دوره آموزشی با میانگین رتبه‍ی (97/2)، رضایت از حرفه‍گری با میانگین رتبه‍ی (84/2) و رضایت از محیط کار با میانگین رتبه‍ی (75/2) می‍باشند.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

شناسایی و رتبه‌بندی شاخص‌های ارزیابی پایداری صندوق‌های بازنشستگی در ایران

دوره 21، شماره 81، بهار 1403، صفحه 53-95

https://doi.org/10.22054/qjma.2023.76209.2503

جواد شکرخواه، محمد جواد سلیمی، سید سروش قاضی نوری، علی هدایتی بیلندی

چکیده صندوق‌های بازنشستگی در ایران از نوع مزایای معین است و پایداری آن‎ها از اهمیت بالایی برخوردار است. بااین‌وجود ارزیابی پایداری آن‌‎ها همواره موردانتقاد بوده است. گزارشگری حداقلی و استفاده از شاخص‌های ساده پاسخگوی نیازهای اطلاعاتی ذینفعان نیست. مسئله پیش‎رو، تعیین شاخص‌ها و استانداردهایی برای ارزیابی همه‌جانبه پایداری مالی می‌باشد. برای پاسخ به این مسئله ابتدا مبانی نظری ارزیابی پایداری صندوق‌های بازنشستگی و شاخص‌های مورداستفاده توسط کشورها و سازمان‌های بین‌المللی بررسی گردید. شاخص‌های استخراج‌شده برای نظرخواهی در اختیار خبرگان قرار داده شد و بر روی شاخص‌های کلیدی به روش دلفی فازی اجماع کسب گردید. به‌منظور رتبه‌بندی و تدوین شاخص ترکیبی، با استفاده ازنظر خبرگان و به‌کارگیری روش سوارا، شاخص نهایی حاصل شد. 27 شاخص در چهار بعد عدالت، کفایت، مالی و نوگرایی استخراج و مطابق با نتایج روش دلفی فازی، 15 شاخص کلیدی به تأیید نهایی رسید. ازاین‌بین، نسبت پشتیبانی ازنظر تأثیر رتبه اول، نرخ جایگزینی و ضریب نفوذ رتبه دوم و سوم را کسب کرد. نتایج حاصل از اجرای روش سوارا تأییدکننده شاخص ترکیبی متشکل از ابعاد عدالت (1 زیر شاخص)، کفایت (3 زیر شاخص) و بعد مالی (11 زیر شاخص) است. در این شاخص، بعد عدالت، کفایت و مالی به ترتیب 6، 21 و 73 درصد وزن شاخص ترکیبی را تشکیل می‌دهد. نسبت پشتیبانی رتبه اول، نسبت ارزش فعلی دارایی‌ها به تعهدات رتبه دوم و تجزیه‌وتحلیل اکچوئری رتبه سوم را کسب کرده است. با توجه ‌به شاخص ترکیبی، بعد شاخص‌های مالی بیشترین اهمیت را داشته و باوجود مشکلاتی همچون عدم وجود منابع و نقدینگی برای پرداخت تعهدات جاری، توجه به ابعاد عدالت و کفایت و نوگرایی در مراحل بعدی قرار می‌گیرند. بااین‌وجود شاخص‌های ترکیبی باید همواره موردبازنگری قرار گیرد.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

بیست و پنج سال روش‌شناسی علم طراحی در پژوهش‌های حسابداری: تحلیل کتاب‌سنجی

دوره 21، شماره 81، بهار 1403، صفحه 97-137

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.77182.2521

امیر مرادی، حمیده اثنی عشری، محمدحسین رهبان، محمد عرب‌مازار یزدی، محمدحسین صفرزاده

چکیده روش‌شناسی علم طراحی، رهیافتی راه‌حل‌محور برای تعقیب پژوهش‌هایی است که فراتر از فهم وضع موجود، به دنبال خلق وضع مطلوب از طریق ارائۀ مصنوعات نوآورانه و بدیع است. با وجود کاربرد گسترده این روش‌شناسی در دیگر رشته‌های فنی و مدیریتی و البته گذشت بیش از دو دهه از نخستین پژوهش علم طراحی در حسابداری، ظرفیت آن به‌قدر مقتضی شناخته نشد، مگر در چند سال اخیر که با استقبال بی‌سابقه پژوهشگران حسابداری مواجه گردید. باهدف واکاوی روندهای موضوعی، شناسایی کنشگران اثرگذار و نیز نگاشت ساختار فکری و مفهومی پژوهش‌های حسابداری مرتبط با روش‌شناسی علم طراحی، در این پژوهش برای نخستین بار، با استفاده از فنون هم‌واژگانی، هم‌نویسندگی، مصورسازی نقشه علمی و ابرواژگان، به تحلیل کتاب‌شناختی 51 مقاله منتشره تا سال 2023 در مجلات نمایه‌شده در آخرین فهرست شورای رؤسای دانشکده‌های علوم مالی استرالیا در نرم‌افزارهای ووس ویور، مایکروسافت اکسل و زبان پایتون پرداخته‌شد. طبق یافته‌های این مطالعه، بیش از نیمی از تولیدات پژوهشی مربوط به سال‌های 2020 تا 2023 است که دلالت بر اقبال نوظهور پژوهشگران حسابداری به این روش‌شناسی دارد. غالب‌ترین حوزه‌های موضوعی در مقالات علم طراحی، حسابرسی و کنترل است که با کاربرد فناوری‌های نوین و تکنیک‌های تحلیل‌شناسی داده‌ها همراه بوده است. پراستنادترین اثر، مقالۀ «روش‌شناسی پژوهش علم طراحی و کاربرد آن در پژوهش سیستم‌های اطلاعاتی حسابداری» اثر گویدو گیرتس (2011) که تاکنون 140 استناد صرفاً در پایگاه دادۀ اسکوپس دریافت کرده است. پرکارترین نویسنده میکلوس وسارهلی با 6 مقاله است که هم‌زمان بیشترین ارتباطات علمی را با سایر نویسندگان این حوزه داشته و دانشگاه محل فعالیت وی، یعنی دانشگاه ایالتی نیوجرسی امریکا، با 8 مقاله، پرکارترین دانشگاه شناخته شد. گویدو گیرتس با دریافت 177 ارجاع از دو مقالۀ خود، پراستنادترین نویسنده در حوزۀ علم طراحی در پژوهش حسابداری شناخته می‌شود که به این واسطه، دانشگاه متبوع وی یعنی دانشگاه دلور امریکا نیز پر استنادترین دانشگاه به‌حساب می‌آید. کشور امریکا مجموعاً با 33 مقاله و 555 ارجاع پرکارترین و پرارجاع‌ترین مقالات را به خود اختصاص داده است. مجلۀ بین‌المللی سیستم‌های اطلاعاتی حسابداری با انتشار 20 مقاله و دریافت 464 ارجاع، بیشترین تعداد نشر و ارجاع را دارد. یافته‌های پژوهش حاضر، با آشکارسازی عوامل و روابط کتابشناختی و جهت‌گیری موضوعی پژوهش‌های علم طراحی در حسابداری، ضمن آگاهی بخشی به پژوهشگران و سیاست‌گذاران علمی از وضعیت و روند این روش‌شناسی، مبنایی برای توسعه و تعقیب پژوهش‌های راه‌حل محور و کاربردی در قلمرو حسابداری فراهم می‌نماید.

کیفیت حسابرسی

تأثیر تخصص مالی و تجربه رئیس کمیته حسابرسی بر انتخاب حسابرس، حق الزحمه حسابرسی و کیفیت حسابرسی

دوره 21، شماره 81، بهار 1403، صفحه 273-306

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.78707.2549

اکرم افسای

چکیده هدف این مطالعه بررسی رابطه بین تخصص مالی و تجربه رئیس کمیته حسابرسی با انتخاب حسابرس، حق الزحمه حسابرسی و کیفیت حسابرسی است. به منظور دستیابی به هدف پژوهش، نمونه‌ای برابر با 99 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی بازه زمانی 1394 تا 1401 معادل 792 سال-شرکت، با استفاده از تحلیل رگرسیون چندگانه مبتنی بر داده‌های ترکیبی مورد بررسی قرارگرفت. یافته-ها نشان داد شرکت‌هایی که رؤسای کمیته حسابرسی آنها دارای تخصص مالی هستند، احتمال اینکه سازمان حسابرسی و موسسات حسابرسی دارای امتیاز کنترل کیفیت الف را به عنوان حسابرس مستقل خود انتخاب نمایند، بیشتر است. همچنین، مطابق با یافته‌ها، تخصص مالی رؤسای کمیته حسابرسی منجر به افزایش حق‌الزحمه حسابرسی و کیفیت حسابرسی می‌شود. با این حال این مطالعه رابطه معناداری بین تجربه رئیس کمیته حسابرسی با انتخاب حسابرس و حق‌الزحمه حسابرسی شناسایی نکرد، اما رابطه بین تجربه رئیس کمیته حسابرسی بر کیفیت حسابرسی مثبت و معنادار شناسایی شد. یافته‌های این مطالعه با مستند کردن اینکه تخصص مالی و تجربه رؤسای کمیته حسابرسی برای ارتقاء فرآیند حسابرسی و کیفیت حسابرسی حائز اهمیت است، به ادبیات کمک می‌نماید.

حسابداری وجنبه های مختلف مالی

تحلیل کتاب سنجی مقالات حوزه درماندگی مالی: وضعیت فعلی، روندهای در حال ظهور

دوره 20، شماره 80، زمستان 1402، صفحه 35-79

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.76556.2510

محمد مرفوع، محمد جواد سلیمی، ایمان رئیسی وانانی، مجتبی عالی فامیان

چکیده هدف: با توجه به اثرات هزینه‌های بالای درماندگی مالی، پیش‌بینی آن از همان ابتدا موردتوجه محققان قرار گرفته است. ازاین‌رو، هدف از این پژوهش مرور ادبیات مقالات مربوط به درماندگی در این دو حوزه با استفاده از روش‌شناسی کتاب‌سنجی است. روش پژوهش: روش تحقیق این پژوهش بر اساس یک پروتکل سه مرحله‌ای تنظیم، پایش و تجزیه‌وتحلیل مجموعه داده‌ها انجام شده است. در مرحله اول، مقاله منتشرشده در زمینه درماندگی مالی از پایگاه داده Web of Science در بازه زمانی سال‌های 1980 تا 2023 جمع‌آوری و سپس در مرحله دوم، اسناد و مقالات پایش و 801 مقاله به‌منظور مرور ادبیات این حوزه انتخاب شد و درنهایت با استفاده از جعبه‌ابزار تحلیل کتاب‌سنجی مقالات موردبررسی قرار گرفت. همچنین به‌منظور تحلیل مقالات این حوزه از نرم‌افزار VOSviewer بهره گرفته شده است. یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش حاکی از وجود شش جریان اصلی پژوهش (روش‌های پیش‌بینی درمانگی مالی، عوامل پیش‌بینی کننده درماندگی مالی، استراتژی تجدید ساختار، حاکمیت شرکتی، ورشکستگی بانک‌ها و مدیریت سود) در حوزه درماندگی مالی می‌باشد. همچنین نتایج پژوهش علاوه بر اینکه حاکی از اهمیت مسئولیت اجتماعی شرکت است مؤکد این موضوع نیز هست که با پیشرفت فناوری، استفاده از ابزار هوش مصنوعی جهت افزایش دقت پیش‌بینی افزایش یافته است.

کیفیت اقلام تعهدی

کووید 19، کیفیت اقلام تعهدی و هزینه بدهی

دوره 20، شماره 80، زمستان 1402، صفحه 131-164

https://doi.org/10.22054/qjma.2024.76715.2513

عباس افلاطونی، کفسان منصوری، زهرا نیکبخت

چکیده کیفیت اطلاعات حسابداری و رابطۀ آن با تصمیم‌گیرهای تأمین‌‌مالی از موضوعات مهمی است که مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. با این حال، نحوۀ اثرگذاری کیفیت اطلاعات حسابداری بر هزینه‌های تأمین‌‌مالی در دورۀ همه‌گیری کووید 19، موضوعی است که در پژوهش‌های داخلی به آن توجه نشده است. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر کیفیت اطلاعات حسابداری بر هزینه بدهی و بررسی چگونگی این تأثیر در دوران همه‌گیری کووید 19 است. در این راستا، از داده‌های 137 شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در بازۀ زمانی 1401-1391 (1057 سال ـ شرکت) استفاده شده است. برای برازش مدل‌ها از رویکرد حداقل مربعات تعمیم‌یافته استفاده گردیده و اثرات سال‌ها و صنایع نیز کنترل شده‌اند. نتایج پژوهش برای کل بازۀ زمانی نشان می‌دهد که با افزایش کیفیت اقلام تعهدی (به‌عنوان متغیر جانشین کیفیت اطلاعات حسابداری)، هزینۀ تأمین‌‌مالی از طریق بدهی‌ها، کاهش معناداری دارد و این کاهش برای بخش ذاتی کیفیت اقلام تعهدی بیش از بخش اختیاری آن است. به‌علاوه، یافته‌ها بیانگر آن است که در دورۀ همه‌گیری کووید 19، شدّت اثرگذاری کیفیت اقلام تعهدی و بخش‌های ذاتی و اختیاری آن بر هزینه بدهی، کاهش داشته است. نتایج آزمون‌های تکمیلی با بکارگیری مقادیر رتبه‌ای دهک‌بندی‌شدۀ کیفیت اقلام تعهدی، یافته‌های اصلی پژوهش را تأیید می‌کنند.