مطالعات تجربی حسابداری مالی

چکیده تصمیم‌گیری حسابرسان مستقل، به دلیل ماهیت پیچیده، عدم قطعیت و تأثیرات گسترده آن بر اعتبار گزارشگری مالی و اعتماد سرمایه‌گذاران، همواره از اهمیت بالایی برخوردار بوده است. این پژوهش با هدف شناسایی، تبیین و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر پایداری تصمیم‌گیری حسابرسان مستقل در ایران و همچنین ارائه چارچوبی جامع برای ارتقاء این فرآیند حیاتی، انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی متشکل از تکنیک دلفی فازی و مدل‌سازی ساختاری-تفسیری (ISM) به کار گرفته شده است تا ضمن دستیابی به اجماع نظر در میان خبرگان، روابط علی و معلولی و سطوح مختلف اهمیت میان عوامل شناسایی‌شده، به تصویر کشیده شود. در فاز اول پژوهش، با بهره‌گیری از تکنیک دلفی فازی، فرآیند تحقیق برای ارائه متغیرها و کاهش پراکندگی آرا تا راند سوم پیگیری شد. جامعه خبرگان این مرحله شامل 10 نفر از متخصصان و صاحب‌نظران برجسته در حوزه حسابرسی، با سوابق علمی و حرفه‌ای بود. نتایج حاصل از راندهای دلفی نشان داد که دامنه امتیازات قطعی گویه‌ها در محدوده قابل قبولی قرار گرفته و تمامی 179 گویه مورد بررسی، از اهمیت و پایداری لازم در ذهن جامعه نخبگانی برخوردار بوده‌اند. با توجه به محدودیت دسترسی به آمار دقیق تمامی حسابرسان در سطح کشور و با در نظر گرفتن حداقل حجم نمونه مورد نیاز برای تحلیل‌های آماری معتبر، پرسشنامه‌ها در اختیار 300 نفر از حسابرسان قرار گرفت. در گام نهایی با استفاده از مدل‌سازی ساختاری-تفسیری (ISM) و تعاملات میان هشت عامل کلیدی شناسایی‌شده در الگوی پایداری تصمیم‌گیری حسابرسان مستقل ایران، مورد تحلیل قرار گرفت.

چکیده گزارش حسابرسی داخلی حلقه ارتباطی حیاتی میان واحد حسابرسی داخلی و ارکان حاکمیت شرکتی است. با وجود اهمیت راهبردی این گزارش در اثربخشی فرآیند حسابرسی و سلامت سازمان، تاکنون پژوهش نظام‌مندی که به شناسایی همه‌جانبه ابعاد و شاخص‌های کیفیت آن پرداخته باشد، انجام نشده بود. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف ارائه الگویی نظام‌مند برای تبیین ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های کیفیت گزارش حسابرسی داخلی در ایران صورت پذیرفت. این مطالعه توسعه‌ای-کاربردی بود و با روش مرور نظام‌مند ادبیات در بازه زمانی سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ انجام شد. پس از غربالگری با چارچوب اسپایدر، 51 مقاله واجد شرایط انتخاب و یافته‌ها با سنتز روایتی و تحلیل مضمون ترکیب شدند. یافته‌ها نشان داد ابعاد کیفیت گزارش حسابرسی داخلی شامل چهار بعد اصلی است: «ویژگی‌های کیفی انتقال»، «الزامات ساختاری»، «تطابق با ذی‏نفعان» و «ارزش اطلاعاتی و راهبردی». به‌کارگیری ابعاد و شاخص‌های شناسایی‌شده، ارزیابی نظام‌مند کیفیت گزارش‌ها را فراهم می‌آورد. همچنین چارچوب مفهومی پیشنهادی این پژوهش، می‌تواند به عنوان یک مبنای نظری اولیه برای تدوین استانداردهای ملی گزارشگری حسابرسی داخلی و طراحی ابزارهای اندازه‌گیری در پژوهش‌های آتی مورد استفاده قرار گیرد؛ هرچند پیش از هرگونه کاربرد عملیاتی، نیاز به اعتبارسنجی تجربی در سازمان‌های ایرانی دارد.

چکیده گزارشگری مسائل عمده حسابرسی به‌عنوان یکی از تحولات کلیدی استانداردهای حسابرسی نوین، با هدف افزایش شفافیت گزارش‌های مالی و بهبود ارتباط حسابرسان با ذینفعان مطرح شده. در ایران، علیرغم الزام اجرای استاندارد بین‌المللی حسابرسی 701، فقدان یک چارچوب بومی و منسجم که بتواند پیچیدگی‌های اقتصادی، فرهنگی و حرفه‌ای مؤثر بر فرآیند گزارشگری مسائل عمده را درک و تبیین کند، به‌وضوح احساس می‌شود. این خلأ، اجرای مؤثر این استاندارد را با چالش‌های عملیاتی و قضاوتی مواجه ساخته و ضرورت تدوین الگویی جامع مبتنی بر نظرات کنشگران اصلی (حسابرسان) را ایجاب می‌نماید. لذا پژوهش حاضر با هدف تبیین و ارائه الگوی گزارشگری مسائل عمده حسابرسی از دیدگاه حسابرسان در ایران و شناسایی متغیرهای کلیدی آن بارویکردی آمیخته از نظریه داده ‌بنیاد به‌‌‌عنوان فاز کیفی و مدل‌سازی معادلات ساختاری در فاز کمی انجام شد. جامعه آماری فاز کیفی شامل 17 نفر خبرگان و فاز کمی با گردآوری پرسشنامه معتبر مورد آزمون شد. یافته‌های کیفی نشان داد که عواملی نظیر آموزش تخصصی، تجربه، چالش‌های اقتصادی (مانند تحریم و تورم)، و فناوری‌های نوین (مانند هوش مصنوعی و بلاکچین) از عوامل کلیدی مؤثر بر تصمیم‌گیری حسابرس در زمینه مسائل عمده هستند. و کیفیت گزارشگری مالی و تعامل با ذی‌نفعان به‌‌‌عنوان سازه‌های میانجی و اعتبار حرفه‌ای حسابرس و اعتماد سرمایه‌گذاران به‌‌‌عنوان پیامدهای اصلی الگوی پیشنهادی شناسایی شدند. نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری، معنادار بودن مثبت و مستقیم تأثیر متغیرهارا نشان داد. این پژوهش ضمن پر کردن خلأ نظری موجود، چارچوبی عملی برای نهادهای نظارتی و مؤسسات حسابرسی جهت بهبود گزارشگری مسائل عمده حسابرسی در ایران فراهم می‌سازد

چکیده با توجه به اهمیت گزارش‌های تفسیری مدیریت در بازار سرمایه ایران و افشای اطلاعات با اهمیت شرکت‌ها در آن-ها، موضوع حسابرسی این گزارش‌ها مورد توجه ذینفعان قرار گرفته است، بنابراین هدف این پژوهش بررسی ابهامات موجود در رویه حسابرسی گزارش‌های تفسیری مدیریت و ارائه راهبردهایی برای برطرف کردن آن‌ها بوده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش نظریه داده‌بنیان و از طریق مصاحبه با 24 نفر خبره از حرفه حسابرسی، تحلیلگران بازار سرمایه، مدیران شرکت‌های بورسی و کارشناسان نهاد ناظر انجام شده است. داده‌های پژوهش با استفاده از روش کدگذاری باز، محوری و گزینشی، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و در انتها، بر اساس یافته‌های تحقیق، ابهامات موجود در رویه فعلی حسابرسی گزارش‌های تفسیری مدیریت، شامل سطح مسئولیت حسابرس نسبت به گزارش تفسیری مدیریت، اظهارنظر حسابرس در مقطع صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای نسبت به گزارش‌ تفسیری مدیریت و بررسی اطلاعات آینده‌نگر گزارش تفسیری مدیریت توسط حسابرس شناسایی گردید و راهبردهای اصلی نیز تحت عنوان‌های حذف اطلاعات آینده‌نگر از گزارش‌های تفسیری مدیریت یا انعقاد قرارداد مجزا و پرداخت حق‌الزحمه به حسابرس برای اظهار نظر در خصوص این گزارش‌ها، عدم اظهار نظر حسابرس نسبت به گزارش‌های تفسیری مدیریت در مقطع صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای یا اظهارنظر طبق رویه گزارش‌های بررسی اجمالی و اظهار نظر حسابرس نسبت به اطلاعات آینده‌نگر گزارش‌های تفسیری مدیریت بر طبق استاندارد حسابرسی 3400، ارائه شد.

چکیده ویژگی‌های حسابداری ذهنی، مانند نحوه طبقه‌بندی ذهنی منابع مالی، می‌تواند بر قضاوت حسابرسان و فرآیندهای تصمیم‌گیری تأثیر بگذارد. با درک این سوگیری‌های شناختی، حسابرسان می‍توانند خطرات بالقوه را شناسایی کرده و رویکرد خود را برای بهبود کیفیت حسابرسی خودتنظیم کنند. لذا هدف این پژوهش بررسی تأثیر حسابداری ذهنی بر کیفیت حسابرسی، روشن کردن سوگیری‌های رفتاری و چالش‌هایی است که حسابرسان با آن مواجه هستند. این پژوهش از منظر نتیجه اجرای آن، از نوع کاربردی، از منظر فرآیند اجرا، جزء پژوهش‍های کمی و از منظر هدف اجرا، توصیفی و پیمایشی است. ابزار مورداستفاده در این نوع پژوهش، پرسشنامه است. جامعه آماری این پژوهش را شرکا، مدیران و حسابداران رسمی در استخدام موسسه‌های حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی رتبه الف ایران تشکیل می‍دهد که بر اساس سایت جامعه حسابداران رسمی ایران در سال 1402 برابر با 416 نفر بوده‍اند، هرچند درنهایت 203 پرسشنامه مورد آزمون قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان می‍دهد که حسابداری ذهنی بر قضاوت حسابرس، نسبت زمان کار شرکا به کل زمان انجام کار در بودجه حسابرسی و روند هزینه‍های دفاع از عملکرد در دعاوی قضایی اثرگذار است اما بر روی استقلال حسابرس تأثیری ندارد. درنهایت با اندازه‍گیری متغیرهای سنجش کیفیت حسابرسی مطابق نتایج به‌دست‌آمده از پژوهش مشخص شد، حسابداری ذهنی بر کیفیت حسابرسی اثرگذار است. باتوجه به نتایج پژوهش می‍توان به کمک افزایش آگاهی حسابرسان در رابطه با این تئوری و اثرات آن بر فرآیند حسابرسی، به حسابرسان کمک کرد تا کار خود را با کیفیت بهتری انجام دهند.
 
 

چکیده هدف این مطالعه چارچوب رویه‌های زمینه‌ای توسعه‌ی حسابداری جهت پیاده‌سازی استارتاپ‌های مالی در شرکت‌های بازار سرمایه می‌باشد. این مطالعه به لحاظ نوع هدف در روش‌شناسی اکتشافی است و به لحاظ نوع جمع‌آوری داده‌ها ترکیبی تلقی می‌شود؛ زیرا در بخش کیفی از طریق تحلیل نظریه داده بنیاد و مصاحبه با خبرگان نسبت به شناسایی رویه‌های توسعه‌ی حسابداری جهت پیاده‌سازی استارتاپ مالی اقدام شد. سپس به‌منظور سنجش پایایی ابعاد شناسایی‌شده از فرآیند دلفی فازی بهره برده شد تا در بخش کمی از طریق ماتریس میک‌مک، محورهای تأییدشده از مرحله تحلیل دلفی فازی را بر اساس مقایسه‌ی زوجی موردبررسی قرار دهد. درنهایت نیز به‌منظور تعیین محورترین بعد زمینه‌ای توسعه حسابداری استارتاپ در بستر شرکت‌های بازار سرمایه، ماتریس شدت تأثیرگذاری مستقیم؛ غیرمستقیم و کلی بر اساس روابط ریاضی و متغیرهای زبانی مقیاس فازی ، به‌عنوان مبنای متناظر اثرگذاری هریک از ابعاد بر یکدیگر بسط داده شد. نتایج این مطالعه در بخش کیفی طی 13 مصاحبه، تعداد 4 مقوله؛ 8 مؤلفه و 41 مضمون مفهوم را شناسایی نمود و در قالب یک چارچوب نظری چندبعدی بسط داد. در بخش کمی نیز مشخص شد، شدت اثرگذاری بُعد تقویت زمینه‌های آموزشی « » نسبت به سایر ابعاد موردبررسی، بالاتر است و این بُعد به‌عنوان محوری‌ترین عامل زمینه‌ای توسعه حسابداری استارتاپ در بستر شرکت‌های بازار سرمایه انتخاب گردد.

چکیده با توجه به نبود پژوهش جامعی در کشور در راستای ارائه مدلی جهت ارزیابی عملکرد کمیته حسابرسی، پژوهش حاضر بدین موضوع پرداخته و مدلی کاربردی جهت استفاده ذی‌نفعان از فعالیت‌های کمیته حسابرسی ارائه شده است. روش پژوهش مورداستفاده در مرحله اول پژوهش استخراج ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های ارزیابی عملکرد کمیته حسابرسی از منابع نظری پژوهش بوده است. سپس جهت غربالگری شاخص‌ها از روش دلفی فازی استفاده‌شده و همچنین جهت وزن دهی به هر بعد، مؤلفه و شاخص از روش تصمیم‌گیری چند معیاره بهترین-بدترین ( BWM) استفاده شده است. مدل به‌دست‌آمده در پژوهش حاضر شامل 3 بخش ارزیابی ویژگی‌های فردی اعضای کمیته حسابرسی، ارزیابی فرآیندهای کاری و گزارشگری کمیته حسابرسی و ارزیابی وظایف و مسئولیت‌های آن بوده که مدل نهایی شامل 3 بعد، 13 مؤلفه و 78 شاخص است. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که فرآیندهای کاری و گزارشگری کمیته حسابرسی بیشترین وزن را در ارزیابی عملکرد کمیته حسابرسی داشته و ارزیابی جلسات کمیته حسابرسی به‌عنوان کانون فعالیت‌های کمیته حسابرسی دارای بیشترین اهمیت در بین مؤلفه‌های ارزیابی عملکرد می‌باشد. همچنین ارتباط مناسب با هیئت‌مدیره، تأمین منابع کافی برای فعالیت‌های کمیته حسابرسی، وجود منشور مصوب کمیته حسابرسی و نظارت بر کنترل‌های داخلی و گزارشگری مالی از حیطه‌های مهم ارزیابی عملکرد کمیته حسابرسی می‌باشد. نتایج پژوهش همچنین نشان‌دهنده وجود شکاف معنادار بین وضعیت موجود ارزیابی عملکرد کمیته حسابرسی و مدل به‌دست‌آمده در پژوهش می‌باشد.

چکیده هدف این مطالعه بررسی رابطه بین تخصص مالی و تجربه رئیس کمیته حسابرسی با انتخاب حسابرس، حق الزحمه حسابرسی و کیفیت حسابرسی است. به منظور دستیابی به هدف پژوهش، نمونه‌ای برابر با 99 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی بازه زمانی 1394 تا 1401 معادل 792 سال-شرکت، با استفاده از تحلیل رگرسیون چندگانه مبتنی بر داده‌های ترکیبی مورد بررسی قرارگرفت. یافته-ها نشان داد شرکت‌هایی که رؤسای کمیته حسابرسی آنها دارای تخصص مالی هستند، احتمال اینکه سازمان حسابرسی و موسسات حسابرسی دارای امتیاز کنترل کیفیت الف را به عنوان حسابرس مستقل خود انتخاب نمایند، بیشتر است. همچنین، مطابق با یافته‌ها، تخصص مالی رؤسای کمیته حسابرسی منجر به افزایش حق‌الزحمه حسابرسی و کیفیت حسابرسی می‌شود. با این حال این مطالعه رابطه معناداری بین تجربه رئیس کمیته حسابرسی با انتخاب حسابرس و حق‌الزحمه حسابرسی شناسایی نکرد، اما رابطه بین تجربه رئیس کمیته حسابرسی بر کیفیت حسابرسی مثبت و معنادار شناسایی شد. یافته‌های این مطالعه با مستند کردن اینکه تخصص مالی و تجربه رؤسای کمیته حسابرسی برای ارتقاء فرآیند حسابرسی و کیفیت حسابرسی حائز اهمیت است، به ادبیات کمک می‌نماید.

چکیده عدم تقارن اطلاعاتی و عدم‌اطمینان اقتصادی از ویژگی‌های بازار سرمایه در محیط کسب‌وکار پیچیده حال حاضر هستند که موجب افزایش ریسک حسابرسی و ریسک دعاوی حقوقی شده و می‌توانند در تبیین حق‌الزحمه حسابرسی اثرگذار باشند. هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی نقش ریسک دعاوی حقوقی، عدم تقارن اطلاعاتی و نااطمینانی اقتصادی در تبیین حق‌الزحمه حسابرسی می‌باشد. قلمرو زمانی پژوهش، دوره زمانی ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰ بوده و نمونه پژوهش شامل ۱۲۰ شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران است. تحلیل یافته‌های پژوهش با استفاده از مدل‌های رگرسیونی چندمتغیره مبتنی بر داده‌های ترکیبی نشان‌دهنده آن است که میان متغیرهای کلان اقتصادی که موردبررسی قرار گرفته‌اند (شامل نرخ رشد اقتصادی، نرخ تورم، نرخ ارز و نرخ بهره)، دو متغیر نرخ رشد اقتصادی و نرخ تورم رابطه مستقیم و معناداری با حق‌الزحمه حسابرسی دارند و میان ریسک دعاوی حقوقی و عدم تقارن اطلاعاتی با حق‌الزحمه حسابرسی نیز رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد. نتایج به‌دست‌آمده نشان‌دهنده آن است که ریسک دعاوی حقوقی، نااطمینانی اقتصادی و عدم تقارن اطلاعاتی نقش مؤثری در تبیین حق‌الزحمه حسابرسان دارند

چکیده در پژوهش حاضر به بررسی رابطه بین کشف تحریف‌های حسابرسی با خوانایی گزارش‌های مالی و همچنین بررسی اثر تعدیل کنندگی توانایی مدیریت بر این رابطه پرداخته شده است. به منظور سنجش فرضیه‌های پژوهش از داده‌های پنل 129 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار در بازه‌ای 7 ساله (سال‌های 1394 الی 1400) استفاده گردیده است. جمع‌آوری اطلاعات در این پزوهش، به روش کتابخانه‌ای انجام گرفته و داده‌های مرتبط به متغیرها، از سایت جامع اطلاع رسانی ناشران و گزارش-های مالی شرکت‌های نمونه جمع آوری شده و محاسبات اولیه پنل در اکسل انجام شده است، درنهایت از نرم افزار استاتا به منظور سنجش فرضیه‌ها استفاده شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که کشف تحریف‌های حسابرسی به عنوان معیار سنجش کیفیت حسابرسی بر خوانایی گزارش‌های مالی مدیران تاثیر مستقیم و معناداری دارد. همچنین نتایج حاکی از آن است که توانایی مدیران نه تنها می‌تواند ارتباط مثبت کشف تحریف‌های حسابرسی بر خوانایی گزارش‌های مالی را تعدیل نماید، بلکه شدت این ارتباط را نیز افزایش خواهد داد.