مطالعات تجربی حسابداری مالی

چکیده معاملات بلوکی با انتقال حجم قابل‌توجهی از سهام و افشای اطلاعات خاص شرکت، می‌توانند بر فرآیند کشف قیمت و کارایی بازار اثرگذار باشند و از این طریق، بر میزان عدم تقارن اطلاعاتی میان فعالان بازار تأثیر گذارند. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر معاملات بلوکی بر عدم تقارن اطلاعاتی با تأکید بر نقش تعدیل‌گری پوشش رسانه‌ای است. جامعه آماری پژوهش شامل شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ می‌باشد. با بهره‌گیری از روش حذف سیستماتیک، داده‌های مربوط به ۱۰۰ شرکت و درمجموع ۱۹۲۲۷ معامله بلوکی انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. برای آزمون فرضیه‌های پژوهش از روش گشتاورهای تعمیم‌یافته (GMM) استفاده شده است. یافته‌های تجربی نشان می‌دهند که تعداد معاملات بلوکی و نسبت حجم معاملات بلوکی تأثیر مثبت و معناداری بر عدم تقارن اطلاعاتی دارند. همچنین، نتایج بخش دوم پژوهش نشان می‌دهد که پوشش رسانه‌ای رابطه بین معاملات بلوکی و عدم تقارن اطلاعاتی را به‌صورت منفی تعدیل می‌کند. به‌بیان‌دیگر، در شرکت‌های دارای پوشش رسانه‌ای گسترده‌تر، تأثیر افزایش معاملات بلوکی بر عدم تقارن اطلاعاتی تضعیف می‌شود. به‌طورکلی، ساختار ناکارای بازار سرمایه ایران، تمرکز بالای مالکیت و سطح پایین شفافیت اطلاعاتی موجب شده است که معاملات بلوکی به‌تنهایی نتوانند به انتشار مؤثر اطلاعات شرکت و کاهش عدم تقارن اطلاعاتی منجر شوند. بااین‌حال، گسترش پوشش رسانه‌ای و اطلاع‌رسانی به‌موقع در خصوص وقایع مهم شرکت‌ها، ازجمله انجام معاملات بلوکی، می‌تواند با افزایش شفافیت بازار، موجب انعکاس بهتر اطلاعات خاص شرکت در قیمت سهام و درنتیجه کاهش عدم تقارن اطلاعاتی گردد.

چکیده گزارشگری پایداری به‌عنوان یکی از ابزارهای نوین ارتقای شفافیت، پاسخگویی و مشروعیت سازمانی، جایگاهی فزاینده در نظام‌های مالی و اقتصادی یافته است. صنعت بانکداری به دلیل نقش محوری در تخصیص منابع، مدیریت ریسک و اثرگذاری غیرمستقیم بر توسعه اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی، بیش از سایر صنایع نیازمند چارچوبی منسجم و اختصاصی برای گزارشگری پایداری است. با این حال، چارچوب‌های موجود عمدتاً با ماهیت، کارکردها و الزامات خاص بانک‌ها انطباق کامل ندارند. هدف این پژوهش، ارائه یک چارچوب گزارشگری پایداری متناسب با صنعت بانکداری ایران و تبیین ابعاد محوری آن در قالب یک نقشه راه استراتژیک است. پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته انجام شده است. در بخش کیفی، با استفاده از نظریه داده‌بنیاد و انجام ۱۴ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان دانشگاهی، مدیران بانکی و حسابرسان حرفه‌ای، ابعاد و مؤلفه‌های گزارشگری پایداری شناسایی شد. اعتبار یافته‌های کیفی از طریق روش دلفی کلاسیک مورد تأیید قرار گرفت. در بخش کمّی، با مشارکت ۳۰ نفر از اعضای هیئت‌مدیره بانک‌ها و مدیران و با بهره‌گیری از روش رتبه‌بندی تفسیری، اهمیت نسبی ابعاد تعیین گردید. نتایج نشان داد گزارشگری پایداری در صنعت بانکی ایران بر پنج بُعد اصلی حاکمیتی، اقتصادی، اجتماعی، محیط‌زیستی و انطباق و ریسک استوار است که در قالب ده مؤلفه و پنجاه گزاره مفهومی تبیین می‌شوند. در میان این ابعاد، بُعد حاکمیتی به‌عنوان محوری‌ترین مؤلفه شناسایی شد که نقشی اساسی در ارتقای شفافیت، اعتماد ذی‌نفعان و مشروعیت بانک‌ها ایفا می‌کند.

چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی اثر شاخص‌های سلامت مالی بر میزان تسهیلات دریافتی مشتریان در بانک‌ها با لحاظ کردن نقش رقابت در صنعت است. جامعه آماری موردمطالعه بانک‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران و دوره موردمطالعه از سال 1393 الی 1402 است. با اعمال شرایط حذف سیستماتیک 10 بانک در غربال نهایی از جامعه آماری به‌عنوان نمونه نهایی لحاظ شده‌اند. درنهایت دوازده فرضیه برای پژوهش حاضر طرح گردید که با کمک آزمون رگرسیون خطی چندگانه مبتنی بر داده‌های تلفیقی در نرم‌افزار ایویوز 12، آزمون شد. نتایج آزمون فرضیه‌های پژوهش نشان داد که کفایت سرمایه، کیفیت دارایی، وضعیت سودآوری و کیفیت نقدینگی تأثیر مستقیم و معناداری بر تسهیلات دریافتی مشتریان از بانک دارد؛ اما حساسیت به مخاطرات بازار تأثیر معکوس و معناداری بر تسهیلات دریافتی مشتریان از بانک دارد و کیفیت مدیریت تأثیری بر تسهیلات دریافتی مشتریان ندارد. رقابت در صنعت بانکداری بر رابطه میان شاخص‌های سلامت مالی و میزان تسهیلات مالی دریافتی به‌جز کیفیت نقدینگی و حساسیت به مخاطرات بازار تأثیرگذار است.

چکیده با توجه به اهمیت گزارش‌های تفسیری مدیریت در بازار سرمایه ایران و افشای اطلاعات با اهمیت شرکت‌ها در آن-ها، موضوع حسابرسی این گزارش‌ها مورد توجه ذینفعان قرار گرفته است، بنابراین هدف این پژوهش بررسی ابهامات موجود در رویه حسابرسی گزارش‌های تفسیری مدیریت و ارائه راهبردهایی برای برطرف کردن آن‌ها بوده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش نظریه داده‌بنیان و از طریق مصاحبه با 24 نفر خبره از حرفه حسابرسی، تحلیلگران بازار سرمایه، مدیران شرکت‌های بورسی و کارشناسان نهاد ناظر انجام شده است. داده‌های پژوهش با استفاده از روش کدگذاری باز، محوری و گزینشی، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و در انتها، بر اساس یافته‌های تحقیق، ابهامات موجود در رویه فعلی حسابرسی گزارش‌های تفسیری مدیریت، شامل سطح مسئولیت حسابرس نسبت به گزارش تفسیری مدیریت، اظهارنظر حسابرس در مقطع صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای نسبت به گزارش‌ تفسیری مدیریت و بررسی اطلاعات آینده‌نگر گزارش تفسیری مدیریت توسط حسابرس شناسایی گردید و راهبردهای اصلی نیز تحت عنوان‌های حذف اطلاعات آینده‌نگر از گزارش‌های تفسیری مدیریت یا انعقاد قرارداد مجزا و پرداخت حق‌الزحمه به حسابرس برای اظهار نظر در خصوص این گزارش‌ها، عدم اظهار نظر حسابرس نسبت به گزارش‌های تفسیری مدیریت در مقطع صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای یا اظهارنظر طبق رویه گزارش‌های بررسی اجمالی و اظهار نظر حسابرس نسبت به اطلاعات آینده‌نگر گزارش‌های تفسیری مدیریت بر طبق استاندارد حسابرسی 3400، ارائه شد.

چکیده با توجه به الزام انتشار صورت‌های مالی سالانه حسابرسی‌نشده پیش از نسخه حسابرسی‌شده در بازار سرمایه ایران و اختلافات معنادار بین ارقام این دو صورت مالی، این پژوهش تأثیر تعاملی تجربه سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه و تغییر در سود خالص پس از حسابرسی را بر ارزیابی سرمایه‍گذاران از اعتبار سه رکن گزارشگری مالی (صورت‌های مالی حسابرسی‌شده، مدیران و حسابرس مستقل) بررسی می‌کند. از یک طرح آزمایشی بین‌آزمودنی ۲×۲ (تجربه سرمایه‍گذاری: کم‍تجربه/باتجربه؛ تغییر سود: افزایش/کاهش) با مشارکت ۱۱۹ فارغ‌التحصیل مالی به‌عنوان سرمایه‍گذار استفاده شد. داده‌ها در مردادماه ۱۴۰۳ از طریق پرسشنامه برخط جمع‌آوری و با آزمون تحلیل واریانس رتبه‌ای در SPSS-24 تحلیل شدند. نتایج نشان داد که سرمایه‍گذاران کم‍تجربه در واکنش به کاهش سود خالص پس از حسابرسی، اعتبار صورت‌های مالی حسابرسی‍شده و حسابرس مستقل را پایین‌تر ارزیابی می‌کنند، درحالی‌که سرمایه‍گذاران باتجربه تحت تأثیر تغییرات در سود خالص پس از حسابرسی قرار نمی‌گیرند. همچنین، صرف‍نظر از سطح تجربه و علامت تغییر سود خالص پس از حسابرسی، سرمایه‍گذاران اعتبار مدیران شرکت را در سطحی پایین‍تر از اعتبار حسابرس مستقل ارزیابی می‍کنند. این یافته‍ها بر ضرورت آموزش سرمایه‌گذاران و شفاف‌سازی فرآیندهای حسابرسی برای کاهش شکاف ادراکی بین گروه‌های مختلف تأکید می‌کند.

چکیده پایداری شرکتی نوعی نگرش نوین در مدیریت کسب‌وکار به شمار می‌رود که هدف آن خلق ارزش پایدار و بلندمدت برای تمامی گروه‌های ذی‌نفع است. بر این اساس هدف این پژوهش بررسی رابطه بین گزارشگری پایداری و تأمین مالی اعتبار تجاری در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران است. فرضیه این پژوهش با نمونه‌ای مشتمل بر 134 شرکت‌ فعال در بازار بورس اوراق بهادار تهران، طی سال‌های 1399 الی 1403 و با استفاده از مدل رگرسیون چند‌متغیره مبتنی بر داده‌های ترکیبی آزمون شده است. نتایج حاصل از فرضیه پژوهش نشان می‌دهد که گزارشگری پایداری تأثیر مثبت و معناداری بر تأمین مالی اعتبار تجاری دارد؛ یعنی با افزایش افشای گزارشگری پایداری، تأمین مالی اعتبار تجاری نیز افزایش می‌یابد. در خصوص پذیرش فرضیه‌ پژوهش می‌توان این‌چنین استدلال کرد که افشای اطلاعاتی درباره عملکرد اقتصادی، زیست‌محیطی، اجتماعی و راهبری شرکتی سبب افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران گشته که در پی آن عدم تقارن اطلاعاتی کاهش و محیط اطلاعاتی شرکت بهبود می‌یابد؛ گزارشگری پایداری می‌تواند ریسک اطلاعاتی و عملیاتی شرکت را کاهش دهد و درنتیجه میزان تأمین مالی از طریق اعتبار تجاری شرکت‌ها را افزایش دهد. گزارشگری پایداری نشان‌دهنده تعهد شرکت به آینده و پایداری کسب‌وکار است، بنابراین تأمین‌کنندگان تمایل بیشتری به همکاری بلندمدت و اعطای شرایط اعتباری بهتر دارند.

چکیده کاهش سوگیری‌های رفتاری نامطلوب مدیران و سرمایه‌گذاران یکی از چالش‌های اساسی در بازارهای مالی است که می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر کیفیت تصمیم‌گیری‌ها و کارایی بازارهای سرمایه داشته باشد. سوگیری‌های رفتاری مانند خوش‌بینی بیش‌ازحد، ترس از ضرر و تأثیرات احساسی می‌توانند منجر به تصمیمات غیر عقلایی و ناهنجاری‌های بازار شوند که درنهایت بر عملکرد اقتصادی و بازارهای مالی تأثیر منفی می‌گذارد. سوگیری‌های رفتاری لزوماً همواره آثار منفی به همراه ندارند. برای مثال، خوش‌بینی که یکی از اجزای تشکیل‌دهنده سوگیری بیش‌اطمینانی است، می‌تواند برای شرکت‌های دارای مدیران خوش‌بین آثار مثبتی مانند بهبود عملکرد مالی و افزایش پیش‌بینی‌پذیری سود داشته باشد. با این حال، سهم ادبیاتی که بیشتر بر آثار منفی سوگیری‌ها تأکید داشته‌اند، بسیار بیشتر است. در این پژوهش هدف شناسایی عوامل مؤثر بر سوگیری‌های رفتاری مدیران و سرمایه‌گذاران با استفاده از رویکرد کیفی نظریه‌پردازی داده‌بنیاد و با استفاده از پارادایم تفسیری است. جامعه آماری در این پژوهش شامل 15 نفر از خبرگان حسابداری و مالی است که به‌صورت هدفمند (قضاوتی) و (گلوله برفی) انتخاب‌شده و با ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته تا رسیدن به حد اشباع مورد مصاحبه واقع‌شده‌اند. خروجی این مرحله شامل 10 مضمون ثانویه بود که به 4 مضمون سازمان‌دهندۀ «عوامل انگیزش»، «عوامل شخصیتی»، «عوامل مرتبط با اعتمادبه‌نفس و توانمندی» و «عوامل شناختی و نگرشی» برای مضمون سوگیری‌های رفتاری منجر شد. تحلیل مقایسه‌ای داده‌ها نشان داد که اگرچه برخی عوامل در کاهش سوگیری‌ها میان مدیران و سرمایه‌گذاران مشترک‌اند، اما منشأ و شدت اثر آن‌ها متفاوت است. در مدیران، فشار تصمیمات استراتژیک، مسئولیت پاسخگویی و بیش‌اعتمادی مدیریتی از عوامل اصلی بروز...