مطالعات تجربی حسابداری مالی

چکیده گزارشگری پایداری به‌عنوان یکی از ابزارهای نوین ارتقای شفافیت، پاسخگویی و مشروعیت سازمانی، جایگاهی فزاینده در نظام‌های مالی و اقتصادی یافته است. صنعت بانکداری به دلیل نقش محوری در تخصیص منابع، مدیریت ریسک و اثرگذاری غیرمستقیم بر توسعه اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی، بیش از سایر صنایع نیازمند چارچوبی منسجم و اختصاصی برای گزارشگری پایداری است. با این حال، چارچوب‌های موجود عمدتاً با ماهیت، کارکردها و الزامات خاص بانک‌ها انطباق کامل ندارند. هدف این پژوهش، ارائه یک چارچوب گزارشگری پایداری متناسب با صنعت بانکداری ایران و تبیین ابعاد محوری آن در قالب یک نقشه راه استراتژیک است. پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته انجام شده است. در بخش کیفی، با استفاده از نظریه داده‌بنیاد و انجام ۱۴ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان دانشگاهی، مدیران بانکی و حسابرسان حرفه‌ای، ابعاد و مؤلفه‌های گزارشگری پایداری شناسایی شد. اعتبار یافته‌های کیفی از طریق روش دلفی کلاسیک مورد تأیید قرار گرفت. در بخش کمّی، با مشارکت ۳۰ نفر از اعضای هیئت‌مدیره بانک‌ها و مدیران و با بهره‌گیری از روش رتبه‌بندی تفسیری، اهمیت نسبی ابعاد تعیین گردید. نتایج نشان داد گزارشگری پایداری در صنعت بانکی ایران بر پنج بُعد اصلی حاکمیتی، اقتصادی، اجتماعی، محیط‌زیستی و انطباق و ریسک استوار است که در قالب ده مؤلفه و پنجاه گزاره مفهومی تبیین می‌شوند. در میان این ابعاد، بُعد حاکمیتی به‌عنوان محوری‌ترین مؤلفه شناسایی شد که نقشی اساسی در ارتقای شفافیت، اعتماد ذی‌نفعان و مشروعیت بانک‌ها ایفا می‌کند.

چکیده پایداری شرکتی نوعی نگرش نوین در مدیریت کسب‌وکار به شمار می‌رود که هدف آن خلق ارزش پایدار و بلندمدت برای تمامی گروه‌های ذی‌نفع است. بر این اساس هدف این پژوهش بررسی رابطه بین گزارشگری پایداری و تأمین مالی اعتبار تجاری در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران است. فرضیه این پژوهش با نمونه‌ای مشتمل بر 134 شرکت‌ فعال در بازار بورس اوراق بهادار تهران، طی سال‌های 1399 الی 1403 و با استفاده از مدل رگرسیون چند‌متغیره مبتنی بر داده‌های ترکیبی آزمون شده است. نتایج حاصل از فرضیه پژوهش نشان می‌دهد که گزارشگری پایداری تأثیر مثبت و معناداری بر تأمین مالی اعتبار تجاری دارد؛ یعنی با افزایش افشای گزارشگری پایداری، تأمین مالی اعتبار تجاری نیز افزایش می‌یابد. در خصوص پذیرش فرضیه‌ پژوهش می‌توان این‌چنین استدلال کرد که افشای اطلاعاتی درباره عملکرد اقتصادی، زیست‌محیطی، اجتماعی و راهبری شرکتی سبب افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران گشته که در پی آن عدم تقارن اطلاعاتی کاهش و محیط اطلاعاتی شرکت بهبود می‌یابد؛ گزارشگری پایداری می‌تواند ریسک اطلاعاتی و عملیاتی شرکت را کاهش دهد و درنتیجه میزان تأمین مالی از طریق اعتبار تجاری شرکت‌ها را افزایش دهد. گزارشگری پایداری نشان‌دهنده تعهد شرکت به آینده و پایداری کسب‌وکار است، بنابراین تأمین‌کنندگان تمایل بیشتری به همکاری بلندمدت و اعطای شرایط اعتباری بهتر دارند.

چکیده افزایش اهمیت گزارشگری پایداری به عنوان یکی از آخرین و مهم‌ترین روندهای تحول در عرصه گزارشگری شرکتی، سبب افزایش قابل توجه پژوهش‌ها در این حوزه شده است. یکی از موضوعات کلیدی مورد توجه در پژوهش‌های مرتبط با گزارشگری پایداری، تأثیر آن بر عملکرد مالی شرکت‌ها است. با توجه به نتایج متنوع پژوهش‌های این حوزه، در این پژوهش به مرور سیستماتیک پژوهش‌های مرتبط با تأثیر گزارشگری پایداری بر عملکرد مالی پرداخته شده است. نمونه نهایی پژوهش شامل 95 مقاله نمایه‌شده در پایگاه‌های اسکاپوس و وب‌آف‌ساینس در بازده زمانی 2013 تا پایان ژوئن 2025 است. برای تدوین پروتکل مرور مقالات از چک‌لیست پریزما استفاده گردید. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که 70 درصد از مطالعات نشانگر تأثیر مثبت گزارشگری پایداری بر نرخ بازده دارایی‌ها، 64 درصد نشانگر تأثیر مثبت آن بر نرخ بازده حقوق مالکانه و 72 درصد نشانگر تأثیر آن بر شاخص‌های ارزیابی عملکرد مبتنی بر بازار هستند. این نتایج نشانگر اجماع نسبی در خصوص تأثیر مثبت گزارشگری پایداری بر عملکرد شرکت‌ها است. یافته‌های پژوهش همچنین نشان می‌دهد برخی عوامل زمینه‌ای و متغیرهای تعدیلگر نظیر سطح توسعه‌یافتگی، سازوکارهای حاکمیت شرکتی، حضور سرمایه‌گذاران علاقه‌مند به پایداری، رعایت استانداردهای GRI، می‌توانند این رابطه را تحت تاثیر قرار دهند. علاوه بر این یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اجزای مختلف افشای محیطی، اجتماعی و راهبری می‌توانند اثرگذاری‌های متفاوتی بر عملکرد شرکت‌ها داشته باشند. پژوهش‌های مورد بررسی در مجموع پیشنهاد می‌کنند که گزارشگری پایداری نه‌تنها یک الزام نظارتی، بلکه یک دارایی استراتژیک است و شرکت‌ها نیاز به توسعه استراتژی بلندمدت برای اجرای گزارشگری پایداری دارند.

چکیده با توجه به اهمیت گزارشگری پایداری، طی سال‌های اخیر مطالعات انجام‌شده در این حوزه افزایش یافته است. بااین‌وجود به دلیل کاستی‌های مطالعات اولیه نمی‌توان بر اساس این یافته‌ها تصمیم‌گیری کرد و مطالعات جامع‌تری موردنیاز است. ازاین‌رو با توجه به تأثیر با اهمیت سازوکارهای راهبری شرکتی بر گزارشگری پایداری و اهمیت این موضوع از دیدگاه کتابشناختی، طی پژوهش حاضر تأثیر ساختارهای راهبری شرکتی بر گزار‌شگری پایداری بر اساس نتایج حاصل از مطالعات قبلی و با به‌کارگیری روش مرور سیستماتیک و تحلیل‌های کتابشناختی ارائه شد. نمونه پژوهش شامل 47 مقاله خارجی و 32 مقاله داخلی منتشرشده برای بازه زمانی 2013 تا پایان سپتامبر 2023 است. در این مقاله برای تدوین پروتکل مرور از چک‌لیست پریزما استفاده شد. یافته‌ها حاکی از آن است که ساختار مالکیت، هیئت‌مدیره، ویژگی‌های مدیران اجرایی، عملکرد راهبری شرکتی و کیفیت کنترل‌های داخلی از عوامل مؤثر بر گزارشگری پایداری هستند. ادبیات پژوهش در خصوص تأثیر عواملی نظیر اندازه و استقلال هیئت‌مدیره، کمیته‌های تخصصی پایداری و جبران خدمات مدیران به جمع‌بندی دست‌یافته و در خصوص سایر عوامل به یافته‌های متناقضی دست یافته است. تحلیل یافته‌های متناقض در خصوص برخی عوامل در پرتو انگیزه‌های مدیریت، سطوح بلوغ سازمانی، ساختار سازمانی و عوامل نهادی تأثیرگذار بر سازمان نظیر نوع صنعت، فرهنگ، کشور محل فعالیت و قوانین و مقررات قابل توضیح است و درنتیجه استفاده از استانداردهای یکسان برای شرکت‌های مختلف در بسترهای نهادی متفاوت اثربخش نخواهد بود.
 

چکیده صندوق‌های بازنشستگی در ایران از نوع مزایای معین است و پایداری آن‎ها از اهمیت بالایی برخوردار است. بااین‌وجود ارزیابی پایداری آن‌‎ها همواره موردانتقاد بوده است. گزارشگری حداقلی و استفاده از شاخص‌های ساده پاسخگوی نیازهای اطلاعاتی ذینفعان نیست. مسئله پیش‎رو، تعیین شاخص‌ها و استانداردهایی برای ارزیابی همه‌جانبه پایداری مالی می‌باشد. برای پاسخ به این مسئله ابتدا مبانی نظری ارزیابی پایداری صندوق‌های بازنشستگی و شاخص‌های مورداستفاده توسط کشورها و سازمان‌های بین‌المللی بررسی گردید. شاخص‌های استخراج‌شده برای نظرخواهی در اختیار خبرگان قرار داده شد و بر روی شاخص‌های کلیدی به روش دلفی فازی اجماع کسب گردید. به‌منظور رتبه‌بندی و تدوین شاخص ترکیبی، با استفاده ازنظر خبرگان و به‌کارگیری روش سوارا، شاخص نهایی حاصل شد. 27 شاخص در چهار بعد عدالت، کفایت، مالی و نوگرایی استخراج و مطابق با نتایج روش دلفی فازی، 15 شاخص کلیدی به تأیید نهایی رسید. ازاین‌بین، نسبت پشتیبانی ازنظر تأثیر رتبه اول، نرخ جایگزینی و ضریب نفوذ رتبه دوم و سوم را کسب کرد. نتایج حاصل از اجرای روش سوارا تأییدکننده شاخص ترکیبی متشکل از ابعاد عدالت (1 زیر شاخص)، کفایت (3 زیر شاخص) و بعد مالی (11 زیر شاخص) است. در این شاخص، بعد عدالت، کفایت و مالی به ترتیب 6، 21 و 73 درصد وزن شاخص ترکیبی را تشکیل می‌دهد. نسبت پشتیبانی رتبه اول، نسبت ارزش فعلی دارایی‌ها به تعهدات رتبه دوم و تجزیه‌وتحلیل اکچوئری رتبه سوم را کسب کرده است. با توجه ‌به شاخص ترکیبی، بعد شاخص‌های مالی بیشترین اهمیت را داشته و باوجود مشکلاتی همچون عدم وجود منابع و نقدینگی برای پرداخت تعهدات جاری، توجه به ابعاد عدالت و کفایت و نوگرایی در مراحل بعدی قرار می‌گیرند. بااین‌وجود شاخص‌های ترکیبی باید همواره موردبازنگری قرار گیرد.